1Alışkanlıklardan söz etmek: genel tablo
Önce kısa bir tekrar: Şimdiki bir alışkanlığı anlatmanın nötr yolu, çoğu zaman bir sıklık zarfıyla birlikte kullanılan Present Simple'dır (I usually cycle to work). B2 seviyesinde, olgulardan daha fazlasını söyleyen biçimler ekliyoruz: Bu davranış o kişiye özgü mü, bizi rahatsız ediyor mu, yoksa yalnızca genel bir eğilim mi? Doğru biçimi seçmek, "bu beni sinir ediyor" ya da "tam ondan beklenecek şey" demeden tavrınızı göstermenizi sağlar.
| Biçim | Anlama kattığı | Örnek |
|---|---|---|
| Present Simple | nötr bir olgu | He checks his emails every hour. |
| will + fiilin yalın hâli | tipik, tahmin edilebilir davranış | He'll check his emails every hour. |
| be always + -ing | çoğu zaman sinir bozucu, "çok sık" oluyor | He's always checking his emails! |
| tend to + fiilin yalın hâli | genel bir eğilim, daha yumuşak | He tends to check his emails a lot. |
| keep (on) + -ing | tekrar tekrar oluyor | He keeps checking his emails. |
Geçmiş
| Biçim | Anlama kattığı | Örnek |
|---|---|---|
| Past Simple | nötr bir olgu | My dad sang in the car. |
| used to + fiilin yalın hâli | geçmişte olan, şimdi geçerli olmayan bir alışkanlık ya da durum | My dad used to sing in the car. |
| would + fiilin yalın hâli | anılardaki, geçmişte tekrarlanan eylemler | My dad would sing in the car. |
| was always + -ing | geçmişteki sinir bozucu (ya da komik) bir alışkanlık | My dad was always singing in the car. |
| vurgulu WOULD | eleştiri: o kişiye çok özgü | Of course he sang. He WOULD! |
2Tipik davranış için will
Will yalnızca gelecek için değildir. Karakteristik davranışları anlatmak için de kullanırız: insanların (ya da hayvanların, makinelerin) tipik olarak yaptığı, bu yüzden önceden tahmin edebileceğiniz şeyler. Çoğu zaman kişinin bir portresini çizer: She'll sit there for hours, "o böyle şeyler yapar" anlamına gelir. Türkçedeki geniş zamana benzer: "Saatlerce orada oturur." for hours, sometimes, often, if…, whenever… gibi ifadelerle çok yaygındır. Konuşmada kısa biçim 'll olağandır.
- ✓
My grandma will sit in the garden for hours, just reading.
- ✓
If you give him a problem, Tariq will always find a clever solution.
- ✓
Our dog'll bark at anyone who walks past the window.
- ✓
Sometimes a student will ask a question that the teacher can't answer.
- ✓
A cat will usually land on its feet.
Bunu Present Simple ile karşılaştırın. She sits in the garden every afternoon, onun günlük düzeni hakkında sade bir olgudur. She'll sit in the garden for hours ise onun karakterini anlatır: bir tablo çizer ve çoğu zaman sıcak, eğlenmiş ya da biraz şaşırmış bir tonda duyulur.
3Won't ve vurgulu will
Olumsuz biçim won't çoğu zaman "tekrar tekrar reddediyor" anlamına gelir. Bu kullanım insanlar için olduğu gibi, şaşırtıcı biçimde eşyalar için de geçerlidir: bir kapı, bir araba, bir bilgisayar. Türkçede "Araba çalışmıyor", "Pencere açılmıyor" deriz.
- ✓
My little brother won't eat anything green.
- ✓
The car won't start. I think the battery is flat.
- ✓
This window won't open — it's stuck.
- ✓
She won't listen to anyone's advice.
Will vurgulu söylendiğinde ve kısaltılmadığında (WILL deriz, asla 'll değil), bizi rahatsız eden bir alışkanlığı eleştirir. Konuşan kişi şunu söylemektedir: "Bunun beni rahatsız ettiğini bildiği hâlde hep bunu yapıyor."
- ✓
He WILL leave his wet towels on the bathroom floor!
- ✓
She WILL keep interrupting when I'm on the phone.
- ✓
If you WILL stay up so late, of course you're tired in the morning.
= geç saatlere kadar oturmakta ısrar ediyorsan
4Always, forever, constantly + -ing: sinir bozucu alışkanlıklar
Always, forever, constantly ya da continually ile kullanılan Present Continuous, "çok sık" olan ve genellikle konuşan kişiyi sinirlendiren bir alışkanlığı anlatır. Sürekli biçim, eylemi sanki hiç durmadan devam ediyormuş gibi gösterir. Türkçedeki "hep", "durmadan", "-ıp duruyor" ifadelerine benzer: "Anahtarlarını hep kaybediyor!" Bunu, sıklıkla ilgili nötr bir olgu bildiren always + Present Simple ile karşılaştırın.
| always + Present Simple (nötr) | be always + -ing (kızgın) |
|---|---|
| He always loses at chess. | He's always losing his keys! |
| She always phones her mum on Sundays. | She's forever phoning me at midnight. |
| They always ask a question at the end. | They're constantly asking for more money. |
- ✓
You're always leaving the lights on in the kitchen.
- ✓
My flatmate is forever borrowing my charger without asking.
- ✓
Our neighbours are constantly complaining about the noise.
- ✓
My grandad is always telling jokes — everyone loves him.
Bazen tavır kızgın değil, sevecendir.
Sözcük sırası: zarf, be ile -ing biçiminin arasına gelir. Konuşmada zarf genellikle vurgulanır: She's ALWAYS borrowing my things.
5Tend to ve have a tendency to
Tend to genellikle olanı ya da genel olarak doğru olanı anlatır, ama Present Simple'dan daha yumuşak ve daha az kesindir. Türkçedeki "genelde …-ır", "…-ma eğilimindedir" ifadelerine karşılık gelir. Örneğin insan grupları hakkında kibarca genelleme yapmak istediğinizde ya da kendi alışkanlıklarınızdan çok kesin konuşmadan söz ettiğinizde çok işe yarar. Normal bir fiildir, bu yüzden çekimlenir: I tend to, she tends to, we tended to (geçmiş).
- ✓
I tend to wake up early, even at the weekend.
- ✓
British people tend to talk about the weather a lot.
- ✓
Prices tend to go up before Christmas.
- ✓
As a child, I tended to be quite shy with new people.
İki olumsuz biçim vardır. Don't tend to konuşmada daha yaygındır; tend not to biraz daha resmîdir. İkisi de doğrudur.
| Olumsuz | Örnek |
|---|---|
| don't / doesn't tend to | I don't tend to eat breakfast during the week. |
| tend not to | Young children tend not to notice small changes. |
| Soru | Do you tend to work late? |
Have a tendency to aynı anlama gelir, ama daha resmîdir ve çoğu zaman zayıf yönler ya da sorunlar için kullanılır: He has a tendency to talk too fast when he's nervous. This old laptop has a tendency to overheat.
6Keep (on) + -ing: tekrar tekrar
Keep + -ing, bir şeyin tekrar tekrar olduğunu ya da sürdüğünü anlatır. Çoğu zaman konuşan kişinin kızgın ya da şaşkın olduğunu veya kişinin bunu durduramadığını düşündürür: I keep forgetting her name (bu tekrar tekrar oluyor ve olmasını istemiyorum). Türkçedeki "-ıp duruyorum" yapısına çok benzer: "Adını unutup duruyorum." Keep on + -ing aynı anlama gelir, ama biraz daha güçlü ve duygusal duyulur. Keep normal bir fiildir, bu yüzden her zamanda kullanılır: kept, has kept, will keep.
- ✓
I keep making the same mistake in my essays.
- ✓
Why do you keep looking at your watch?
- ✓
The printer keeps jamming. Can someone have a look at it?
- ✓
He kept on asking me the same question, so in the end I told him.
- ✓
My phone kept ringing all through the meeting.
7Geçmişteki alışkanlıklar: used to ve would (hatırlatma)
Used to ve would'u B1 seviyesinde öğrendiniz, bu yüzden burada yalnızca kısa bir hatırlatma var. Used to + fiilin yalın hâli, geçmişte olan ama şimdi geçerli olmayan alışkanlıklar ve durumlar içindir: I used to live in Kyiv. Would + fiilin yalın hâli ise özellikle öykülerde ve anılarda, geçmişte tekrarlanan eylemler içindir — durumlar için asla kullanılmaz: Every summer we would go to the seaside. ✗ I would have a dog → ✓ I used to have a dog.
B2 seviyesinde, would'un geçmişte will gibi çalıştığına dikkat edin. Will şimdiki tipik davranışı anlattığı gibi (She'll sit there for hours), would da geçmişteki tipik davranışı, çoğu zaman sıcak ve özlem dolu bir tonla anlatır. Türkçede bunu "-ardı" ile söyleriz: "Büyükannem saatlerce bahçede otururdu." Genellikle önce bir zaman çerçevesi gerekir — used to ya da when I was a child gibi bir ifade — sonra anlatım would ile sürer.
| Şimdi: will | Geçmiş: would |
|---|---|
| Grandma will sit in the garden for hours. | Grandma would sit in the garden for hours. |
| Our dog will bark at the postman. | Our old dog would bark at the postman. |
| He won't eat vegetables. | As a child, he wouldn't eat vegetables. |
- ✓
When I was little, we used to spend weekends at the lake. My dad would get up at dawn to go fishing, and my sister and I would build dams in the stream.
- ✓
At university, Chen wouldn't go to bed before two in the morning.
8Was always + -ing ve kept + -ing: geçmişteki sinir bozucu alışkanlıklar
Geçmişteki bir alışkanlıktan yakınmak için şimdiki zamandaki yapının aynısını, ama Past Continuous ile kullanırız: was / were + always (forever, constantly) + -ing. Kept (on) + -ing de bir şeyin tekrar tekrar olduğunu söylemenin yaygın bir başka yoludur.
- ✓
My older brother was always borrowing my clothes without asking.
- ✓
Our old car was forever breaking down on the motorway.
- ✓
In my first job, my manager was constantly changing the deadlines.
- ✓
The neighbours' dog kept on barking all night.
- ✓
I kept getting lost in the new building during my first week.
| Geçmişteki nötr alışkanlık | Geçmişteki sinir bozucu alışkanlık |
|---|---|
| My sister used to borrow my clothes. | My sister was always borrowing my clothes! |
| The bus was often late. | The bus was forever running late. |
| He would interrupt me. | He kept interrupting me. |
9Vurgulu would: "He WOULD say that!"
Would vurgulu söylendiğinde (ve asla 'd biçiminde kısaltılmadığında), birini kendisine çok özgü bir şey yaptığı için eleştirir. Anlamı şudur: Ondan tam da bunu beklerdim, ne kadar da tipik. Türkçede "Tabii ki öyle der!", "Ondan da bu beklenir!" deriz. Çoğu zaman kısa yanıtlarda görülür ve yalnızca bir alışkanlığı değil, tek bir eylemi de gösterebilir — çünkü konuşan kişi o eylemi kişinin karakterinin bir parçası olarak görür.
- ✓
Ben says the referee was unfair. — Well, he WOULD say that, wouldn't he? His team lost.
- ✓
Lena forgot my birthday again. — She WOULD! She forgets everyone's.
- ✓
It WOULD rain on the day of our picnic!
Eşyalar ya da olaylar da "tipik" olabilir: tabii ki yağmur yağdı, bizim şansımız bu.
| Şimdi (vurgulu will) | Geçmiş (vurgulu would) |
|---|---|
| He WILL leave the door open! | He WOULD leave the door open, wouldn't he? |
| She WILL keep phoning me. | She WOULD keep phoning me, even at work. |
10Doğru biçimi seçmek
Bu biçimlerin çoğu dil bilgisi açısından aynı cümlede kullanılabilir, bu yüzden seçim ne söylemek istediğinize bağlıdır. Kendinize şunları sorun: Bu sade bir olgu mu? Kişiye özgü mü? Beni rahatsız ediyor mu? Dikkatli bir genelleme mi yapıyorum? Hâlâ geçerli mi?
| Ne söylemek istiyorsunuz? | Şimdi | Geçmiş |
|---|---|---|
| Yalnızca olgu | She reads before bed. | She read / used to read before bed. |
| Ona özgü | She'll read for hours. | She would read for hours. |
| Beni rahatsız ediyor | She's always reading at the table! | She was always reading at the table! |
| Tekrar tekrar oluyor | She keeps reading my messages. | She kept reading my messages. |
| Dikkatli bir genelleme | She tends to read before bed. | She tended to read before bed. |
| Eleştiri: ne kadar da tipik! | She WILL read my messages! | She WOULD read my messages! |