Eenglish-tests.com
B2

Bağlantılı konuşma ve tonlama

İngilizce konuşanlar doğal bir şekilde konuşurken kelimeleri bir sözlükteki liste gibi tek tek söylemez. Kelimeler birbirine akar: sesler bağlanır (linked), bazı sesler düşer (dropped), bazıları değişir (change), küçük kelimeler ise zayıflar (weak). Buna bağlantılı konuşma (connected speech) denir ve her kelimeyi bilseniz bile hızlı İngilizceyi anlamanın zor olmasının başlıca sebebi budur. Bu derste bağlantılı konuşmanın temel süreçlerini, ardından da tonlamanın (intonation) temellerini öğreneceksiniz: sorular, şaşkınlık, kesinlik ve bir listenin sonu için sesin nasıl yükselip alçaldığını. Bu kalıpları anlamak dinleme becerinizi çok geliştirecek, birkaçını kullanmak ise kendi İngilizcenizin daha akıcı ve doğal görünmesini sağlayacaktır.

1İngilizce neden bu kadar hızlı gelir?

İngilizce cümlelerde önemli kelimeler (isimler, asıl fiiller, sıfatlar, zarflar) vurgulanır: daha yüksek sesle, daha uzun ve daha net söylenirler. Aralarındaki küçük dil bilgisi kelimeleri (a, the, to, of, and, can, was…) ise hızla araya sıkıştırılır ve çok kısalır. Üstelik bir kelimenin sonu bir sonrakinin başına bağlanır, bu yüzden bir öbeğin içinde kelimeler arasında duraklama olmaz.

  • ✓

    What do you want to do? → /ˈwɒt də jə ˈwɒn tə ˈduː/

  • ✓

    I'm going to get a cup of tea. → /aɪm ˈɡəʊɪŋ tə ˈɡe tə ˈkʌp ə ˈtiː/

  • ✓

    Did you get it? → /ˈdɪdʒə ˈɡe tɪt/

Bu dersteki temel süreçler

SüreçNe olur?Örnek
Bağlama (linking)iki kelime birleşiran‿apple → /ə ˈnæpəl/
Bağlama ve araya giren sesleriki ünlüyü fazladan bir /r/, /j/ ya da /w/ bağlarfar‿away, I‿agree, go‿out
Ses düşmesi (elision)bir ses kaybolurnext door → /neks ˈdɔː/
Benzeşme (assimilation)bir ses, bir sonrakine benzemek için değişirten boys → /tem ˈbɔɪz/
Zayıf biçimler (weak forms)küçük kelimeler tam ünlülerini kaybederto → /tə/, of → /əv/

2Ünsüzü ünlüye bağlamak

Bir kelime ünsüz bir sesle bitip bir sonraki kelime ünlü bir sesle başladığında, ünsüz karşıya geçer ve bir sonraki kelimeyi başlatır. Böylece an apple "a napple" gibi, turn off ise "tur noff" gibi duyulur. Bu, en yaygın bağlama türüdür ve kendiniz de kolayca kullanabilirsiniz. Türkçede de benzer bir şey olur ("bir elma" çoğu zaman "bi relma" gibi söylenir). Bu derste ‿ işareti bir bağlamayı gösterir.

YazılışıBağlanmış hâliSöylenişi
an applean‿apple/ə ˈnæpəl/
turn offturn‿off/tɜː ˈnɒf/
pick it uppick‿it‿up/pɪ kɪ ˈtʌp/
look at itlook‿at‿it/ˈlʊ kə tɪt/
get upget‿up/ɡe ˈtʌp/
not at allnot‿at‿all/nɒ tə ˈtɔːl/
an houran‿hour/ə ˈnaʊə/ (h okunmaz)

3İngiliz İngilizcesinde bağlayıcı /r/

İngiliz İngilizcesinde bir kelimenin sonundaki r harfi normalde okunmaz: car /kɑː/, far /fɑː/, four /fɔː/, mother /ˈmʌðə/. Ama bir sonraki kelime ünlü bir sesle başladığında /r/ geri gelir ve iki kelimeyi bağlar. Buna bağlayıcı /r/ (linking /r/) denir. Bir ünsüzden önce ya da cümlenin sonunda ise okunmaz.

Ünlüden önce: /r/ duyulurÜnsüzden önce: /r/ okunmaz
far‿away /fɑː rəˈweɪ/far from home /fɑː frəm ˈhəʊm/
four‿apples /fɔː ˈræpəlz/four bananas /fɔː bəˈnɑːnəz/
after‿all /ɑːftə ˈrɔːl/after lunch /ɑːftə ˈlʌntʃ/
where‿are you? /weə rə juː/where to? /ˈweə tuː/
more‿and more /mɔː rən ˈmɔː/more time /mɔː ˈtaɪm/
your‿umbrella /jɔː rʌmˈbrelə/your bag /jɔː ˈbæɡ/

4/j/ ve /w/ ile bağlama

Bir kelime ünlüyle bitip bir sonraki kelime ünlüyle başladığında İngilizce konuşanlar arada boşluk bırakmaz. Bunun yerine araya küçük bir /j/ (yes'teki y gibi) ya da /w/ (wet'teki gibi) kayar. Bu, ilk ünlünün sonunda ağzınızın aldığı biçim yüzünden kendiliğinden olur.

Şu ünlülerden sonra…Bağlayıcı sesÖrnekler
/iː/, /ɪ/, /eɪ/, /aɪ/, /ɔɪ/ (dudaklar yana açık)/j/I‿j‿agree /aɪ jəˈɡriː/, the‿j‿end /ði ˈjend/, three‿j‿apples, say‿j‿it, my‿j‿uncle
/uː/, /əʊ/, /aʊ/ (dudaklar yuvarlak)/w/go‿w‿out /ɡəʊ ˈwaʊt/, do‿w‿it /duː wɪt/, two‿w‿eggs, how‿w‿old, no‿w‿idea
  • ✓

    I‿j‿always walk to school. /aɪ ˈjɔːlweɪz/

  • ✓

    Do you want to go‿w‿out tonight? /ɡəʊ ˈwaʊt/

  • ✓

    He's only three‿j‿and a half. /θriː jən/

  • ✓

    Who‿w‿is it? /huː wɪz ɪt/

5Ses düşmesi: kaybolan sesler

Ses düşmesi (elision), hızlı konuşmada bir sesin söylenmemesi demektir. İngilizcedeki en yaygın durum iki ünsüz arasındaki /t/ ya da /d/ sesidir. Arka arkaya üç ünsüz söylemek zordur, bu yüzden ortadaki çoğu zaman kaybolur. Bu, ünlüden önce olmaz: o zaman /t/ ya da /d/ bir sonraki kelimeye bağlanır.

YazılışıHızlı konuşmadaKaybolan ses
next door/neks ˈdɔː//s/ ile /d/ arasındaki /t/
last night/lɑːs ˈnaɪt//s/ ile /n/ arasındaki /t/
must be/mʌs bi//s/ ile /b/ arasındaki /t/
I don't know/aɪ dəʊn ˈnəʊ//n/ ile /n/ arasındaki /t/
old man/əʊl ˈmæn//l/ ile /m/ arasındaki /d/
handbag/ˈhænbæɡ//n/ ile /b/ arasındaki /d/
sandwich/ˈsænwɪdʒ/kelimenin içindeki /d/
  • ✓

    I saw him last night. → /lɑːs ˈnaɪt/ (t dropped before a consonant)

  • ✓

    Last‿of all, … → /lɑːs təv ˈɔːl/ (t kept and linked before a vowel)

  • ✓

    She lives next door. → /neks ˈdɔː/

  • ✓

    You must be tired. → /mʌs bi/

Ses düşmesi birçok uzun kelimenin içinde de olur: vurgusuz bir ünlü kaybolur, bu yüzden kelimenin hece sayısı yazılışının gösterdiğinden azdır. Sözlükler bu kısa söylenişleri çoğu zaman normal söyleniş olarak gösterir.

KelimeOlağan İngiliz söylenişiHece sayısı
chocolate/ˈtʃɒklət/2 (3 değil)
different/ˈdɪfrənt/2 (3 değil)
family/ˈfæmli/2 (3 değil)
camera/ˈkæmrə/2 (3 değil)
interesting/ˈɪntrəstɪŋ/3 (4 değil)
vegetable/ˈvedʒtəbəl/3 (4 değil)
comfortable/ˈkʌmftəbəl/3 (4 değil)

6Benzeşme: değişen sesler

Benzeşme (assimilation), bir kelimenin sonundaki sesin bir sonraki kelimenin ilk sesine daha çok benzemek için değişmesi demektir. Ağzınız daha az hareket etmek zorunda kaldığı için konuşmayı kolaylaştırır. En yaygın değişiklikler /n/, /t/ ve /d/ seslerinde olur: bu sesler /p/, /b/, /m/'den önce dudaklara, /k/, /ɡ/'den önce ise ağzın arkasına kayar. Türkçede de benzer bir şey vardır: "saklanbaç" kelimesinin "saklambaç" diye yazılıp söylenmesi gibi.

DeğişiklikŞu seslerden önce…Örnekler
/n/ → /m//p/, /b/, /m/ten boys /tem ˈbɔɪz/, green park /ɡriːm ˈpɑːk/, in Paris /ɪm ˈpærɪs/
/n/ → /ŋ//k/, /ɡ/ten cars /teŋ ˈkɑːz/, green grass /ɡriːŋ ˈɡrɑːs/, in Cardiff
/t/ → /p//p/, /b/, /m/that man /ðæp ˈmæn/, white bread /waɪp ˈbred/
/t/ → /k//k/, /ɡ/that car /ðæk ˈkɑː/, hot coffee
/d/ → /b//p/, /b/, /m/good boy /ɡʊb ˈbɔɪ/, red pen
/d/ → /ɡ//k/, /ɡ/good girl /ɡʊɡ ˈɡɜːl/, bad cold

Çok yaygın bir başka tür, /t/ ya da /d/ sesinden sonra, genellikle you ya da your kelimesinde /j/ geldiğinde olur. İki ses birleşerek tek bir yeni ses olur: /t/ + /j/, /tʃ/ olur (church'teki gibi, Türkçedeki "ç"), /d/ + /j/ ise /dʒ/ olur (jam'deki gibi, Türkçedeki "c").

YazılışıHızlı konuşmada
did you/ˈdɪdʒuː/ ya da /ˈdɪdʒə/
would you/ˈwʊdʒuː/
could you/ˈkʊdʒuː/
don't you/ˈdəʊntʃuː/
what you/ˈwɒtʃuː/
last year/lɑːs ˈtʃɪə/
  • ✓

    Did you enjoy the film? → /ˈdɪdʒə/

  • ✓

    Would you like some tea? → /ˈwʊdʒə/

  • ✓

    Why don't you come with us? → /ˈdəʊntʃə/

  • ✓

    I've got ten pounds. → /tem ˈpaʊndz/

7Zayıf biçimler: tekrar

Birçok kısa dil bilgisi kelimesinin iki söylenişi vardır. Genellikle /ə/ (schwa) ünlüsüyle söylenen zayıf biçim (weak form), cümle içindeki normal söyleniştir. Güçlü biçim (strong form) ise yalnızca kelime vurgulandığında kullanılır: cümlenin sonunda, kısa cevaplarda ya da kelimeyi karşılaştırmak veya vurgulamak istediğimizde.

KelimeZayıf biçim (normal)Güçlü biçim (vurgulu)
a / the/ə/ a book, /ðə/ the book/eɪ/, /ðiː/ (vurgu için)
and/ən/ ya da /n/: fish and chips/ænd/
to/tə/: I want to go./tuː/: Who are you talking to?
of/əv/ ya da /ə/: a cup of tea/ɒv/: What's it made of?
for/fə/: It's for you./fɔː/: What's it for?
from/frəm/: a letter from Tom/frɒm/: Where are you from?
at/ət/: at home/æt/: What are you looking at?
can/kən/: I can swim./kæn/: Yes, I can.
was / were/wəz/, /wə/: It was late./wɒz/, /wɜː/: Yes, it was.
have / has/əv/, /əz/: Where have you been?/hæv/, /hæz/: Yes, I have.
do / does/də/, /dəz/: What do you think?/duː/, /dʌz/: Yes, I do.
some/səm/: some milk/sʌm/: Some people agree, others don't.
them / us/ðəm/, /əs/: Tell them. Help us./ðem/, /ʌs/: Not them, us!
than/ðən/: taller than me/ðæn/ (nadir)

8Tonlama: alçalan ve yükselen ton

Tonlama konuşmanın müziğidir: sesin yükselip alçalma biçimi. İngilizcede en önemli hareket, bir öbeğin son vurgulu kelimesinde olur. Alçalan ton (↘) genellikle kulağa bitmiş, emin ve tamamlanmış gelir. Yükselen ton (↗) ise genellikle bitmemiş, açık ya da soru soran bir ton gibi gelir. Tonlama bir cümlenin anlamını değiştirebilir ya da o cümle hakkında ne hissettiğinizi gösterebilir.

TonKullanıldığı yerÖrnekler
Alçalan ↘düz cümlelerI live in ↘Manchester.
Alçalan ↘wh- soruları (what, where, why, how…)Where do you ↘live? / What time is it ↘now?
Alçalan ↘talimatlar ve ünlem cümleleriClose the ↘door. / What a lovely ↘day!
Yükselen ↗evet/hayır sorularıAre you ↗ready? / Have you seen my ↗keys?
Yükselen ↗şaşkınlık, teyit etme, yankı sorularıYou've finished ↗already? / ↗Really?
Yükselen ↗kibar ya da samimi sorular ve tekliflerWould you like a ↗drink?
  • ✓

    She's moving to ↘Australia. (a statement: I'm telling you)

  • ✓

    She's moving to ↗Australia? (a question: I'm surprised, is that true?)

  • ✓

    What did you ↘say? (a normal wh-question)

  • ✓

    What did you ↗say? (I didn't hear you, please repeat)

9Question tag'ler, listeler ve seçenekler

Question tag'ler (isn't it?, haven't you?, can she?) iki farklı tonla söylenebilir ve ton anlamı değiştirir. Alçalan bir tag ile emin olduğunuzu gösterir ve dinleyeni size katılmaya davet edersiniz: bu gerçek bir soru değildir (Türkçedeki "değil mi?" gibi). Yükselen bir tag ile ise emin değilsinizdir ve cevabı gerçekten öğrenmek istersiniz.

TagAnlamÖrnek
Alçalan ↘Eminim; lütfen bana katılın.It's a lovely day, ↘isn't it?
Alçalan ↘Eminim; lütfen bana katılın.You're Tom's sister, ↘aren't you?
Yükselen ↗Emin değilim; bu gerçek bir soru.You haven't seen my phone, ↗have you?
Yükselen ↗Emin değilim; bu gerçek bir soru.The shop opens at nine, ↗doesn't it?

Bir listede ses, devamının geldiğini göstermek için her öğede yükselir, listenin bittiğini göstermek için de son öğede alçalır. Or içeren bir soruda ise tonlama, dinleyene bir seçim yapması gerekip gerekmediğini söyler. Ses ilk seçenekte yükselip sonuncusunda alçalıyorsa, bu kapalı bir seçimdir: birini seçin. Ses bütün soru boyunca yükseliyorsa, bu bir evet/hayır sorusudur: bu gruptan bir şey ister misiniz?

  • ✓

    We need ↗eggs, ↗milk, ↗butter and ↘bread. (the list is complete)

  • ✓

    I speak ↗English, ↗Spanish and ↘Polish.

  • ✓

    Would you like ↗tea or ↘coffee? (choose one: tea or coffee)

  • ✓

    Would you like tea or ↗coffee? (do you want a hot drink? the answer can be yes or no)

10Hepsini bir araya getirmek

Gerçek konuşmada bütün bu süreçler aynı anda olur. Kısa bir diyaloğun gerçekte nasıl duyulduğuna bakın. Pratik yapmak için bir kaydı dinleyin, sonra metnini okuyun ve bağlamaları (‿), düşen sesleri ve tonları (↗ ↘) kendiniz işaretleyin. Son olarak, yalnızca kelimeleri değil, ritmi ve melodiyi de taklit ederek cümleleri tekrarlayın.

  • ✓

    A: What‿are you doing at the weekend? → /ˈwɒ tə jə ˈduːɪŋ ət ðə ˌwiːkˈend/ ↘

  • ✓

    B: I'm going to visit my‿j‿aunt. → /tə/, /maɪ ˈjɑːnt/ ↘

  • ✓

    A: Did you say she lives next door to Sam? → /ˈdɪdʒə/, /neks ˈdɔː/ ↗

  • ✓

    B: That's right. You know her, ↘don't you? (I'm sure)

Bağlantılı konuşma ve tonlama: testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.