1Gelecekten söz etmenin dört yolu
Karşılaştırmadan önce dört yapıyı hızlıca gözden geçirelim. Her birinin dil bilgisi basittir; zor olan seçim yapmaktır. Temel sorular hep aynıdır: Kararı önceden mi verdim, yoksa şimdi mi? Bu benim fikrim mi, yoksa bir kanıt görebiliyor muyum? Kafamdaki bir niyet mi, yoksa başkalarıyla ayarlanmış bir şey mi? Bir tarifede mi yazıyor?
| Yapı | Ana kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| will + fiil | şimdi verilen kararlar, görüşler, teklifler, sözler | I'll phone her now. |
| be going to + fiil | önceden verilmiş niyetler, kanıta dayalı tahminler | I'm going to learn the guitar. |
| Present Continuous | kişisel ayarlamalar (saat, yer, başka insanlar) | I'm meeting Lucy at six. |
| Present Simple | tarifeler, programlar, ders programları | The film starts at 7:30. |
2Karar anı: will mi, going to mu?
will ile going to arasındaki en önemli fark, kararın verildiği andır. Konuşma anında karar veriyorsanız — bir şey az önce olduğu ya da biri size az önce bir şey sorduğu için — will kullanın. Kararı daha önce verdiyseniz ve şimdi birine planınızı anlatıyorsanız going to kullanın.
| Şimdi karar verildi: will | Önceden karar verildi: going to |
|---|---|
| Oh no, there's no milk! I'll go to the shop. | I'm going to go to the shop. Do you need anything? |
| That looks interesting. I think I'll read it. | I bought this book yesterday. I'm going to read it on holiday. |
| It's late. I'll take a taxi. | I'm going to take a taxi home tonight — I decided this morning. |
| Which one? Hmm… I'll have the red one. | I've made up my mind. I'm going to buy the red one. |
- ✓
A: Somebody's at the door. B: I'll get it.
B şimdi karar veriyor.
- ✓
A: Why have you got paint and brushes? B: I'm going to paint my bedroom.
B, boyayı almadan önce karar verdi.
- ✓
A: Have you decided what to study? B: Yes, I'm going to study medicine.
Karar zaten verilmiş.
3Tahminler: görüş mü, kanıt mı?
Hem will hem de going to ile tahmin yapılabilir, ama farklı şeylere dayanırlar. will ile yapılan tahmin, düşündüğümüz, inandığımız, bildiğimiz ya da beklediğimiz şeyden gelir — kafamızın içindedir. going to ile yapılan tahmin ise şu anda görebildiğimiz, duyabildiğimiz ya da hissedebildiğimiz bir şeyden gelir: kanıt ortadadır ve olay çoğu zaman çok yakındır.
| Görüş: will | Şu anki kanıt: going to |
|---|---|
| I think it will rain tomorrow. | Look at those black clouds! It's going to rain. |
| She will probably be a great doctor one day. | She's studied so hard. She's going to pass easily. |
| I'm sure you'll enjoy the trip. | Careful! You're going to drop those plates! |
| Prices will go up next year, I expect. | The car is making a strange noise. It's going to break down. |
will ile yapılan tahminlerde tipik kelimeler I think, I'm sure, I expect, I hope, probably, perhaps ve definitely'dir. going to ile yapılan tahminlerde tipik kelimeler ise Look!, Watch out!, Be careful! ve görebildiğimiz şeylerin tarifleridir.
- ✓
I don't think the new shopping centre will be popular.
Bir görüş.
- ✓
Mum's face is red. She's going to be angry!
Kanıtı görebiliyoruz.
- ✓
One day, I expect people will travel to Mars.
Uzak gelecekle ilgili bir inanç.
- ✓
Hurry up! We're going to miss the bus!
Saat 8:58 ve otobüs dokuzda kalkıyor.
4Niyet mi, ayarlanmış plan mı: going to mu, Present Continuous mı?
Going to ve Present Continuous'un ikisi de planları anlatabilir ve çoğu zaman ikisi de doğrudur. Fark, planın ne kadar kesin olduğundadır. Going to bir niyeti gösterir: plan kafamdadır, onu yapmak istiyorum. Present Continuous ise ayarlanmış bir planı gösterir: genellikle başka insanlarla, belli bir saat ve yerle organize edilmiştir — ajandanızda ya da takviminizde yazardı. Türkçede de bu tür planlar için şimdiki zamanı kullanırız: "Yarın saat 10.15'te doktora gidiyorum."
| Niyet: going to | Ayarlanmış plan: Present Continuous |
|---|---|
| I'm going to see a doctor about my back. | I'm seeing the doctor at 10:15 tomorrow. |
| We're going to have a party some time this summer. | We're having a party on Saturday — everyone's invited! |
| I'm going to visit my cousins in Scotland one day. | I'm visiting my cousins next weekend. I've got my ticket. |
| She's going to look for a new job. | She's starting her new job on Monday. |
- ✓
What are you doing this evening? — I'm having dinner with Tom.
Tom'la ayarlandı.
- ✓
What are you going to do after school? — I'm going to study for my test.
Benim kendi niyetim.
- ✓
I'm going to get fit this year.
Bir niyet; hiçbir şey ayarlanmadı.
5Tarifeler ve programlar: Present Simple
Bir tarife, program ya da resmî takvimle belirlenmiş gelecekteki olaylar için Present Simple kullanırız: trenler, otobüsler, uçaklar, filmler, dersler, dönem tarihleri, açılış saatleri, konserler. Bunlar aslında bizim kişisel kararlarımız değildir — bir şirket, bir okul ya da bir kurum tarafından belirlenir ve genellikle düzenli olarak olur.
- ✓
Our flight leaves at 6:40 on Friday morning.
- ✓
The new term starts on 4 September.
- ✓
What time does the concert begin?
- ✓
The museum opens at ten and closes at half past five.
- ✓
The film doesn't finish until 11 o'clock.
- ✓
Hurry up! The bus goes in five minutes.
Bu kullanımdaki tipik fiiller leave, arrive, start, begin, finish, end, open, close ve depart'tır. Present Simple resmî ve kişisel olmayan bir şekilde duyulur, biraz bir tarifeden okumak gibi.
6Kişisel plan mı, tarife mi?
Öğrenciler bu iki şimdiki zaman yapısını sık sık karıştırır. Yararlı bir test: insanlar arasında bir plansa (siz, arkadaşlarınız, aileniz, dişçiniz) Present Continuous kullanın. Size bağlı olmayan, herkese açık bir tarifeyse Present Simple kullanın. Çoğu zaman ikisi birlikte görünür: kişinin planı ve trenin ya da filmin tarifesi.
| Present Continuous: benim planım | Present Simple: tarife |
|---|---|
| I'm flying to Madrid on Friday. | The plane lands at 14:20. |
| We're going to the cinema tonight. | The film starts at 8. |
| Tom's taking his driving test tomorrow. | The test begins at 9:30. |
| I'm meeting Sara at the station. | Her train arrives at 4:05. |
7Sadece will: teklifler, sözler, ricalar ve reddetmeler
Bazı görevler sadece will'e aittir. Yardım teklif ettiğimizde, söz verdiğimizde, birinden bir şey yapmasını istediğimizde ya da bir şeyi yapmayı reddettiğimizde will (ya da won't) kullanırız. Burada going to ve şimdiki zaman yapıları kullanılmaz, çünkü bunlar plan ya da tarife değildir — sohbet içindeki tepkilerdir. Türkçede bu anlamları çoğu zaman geniş zamanla veririz: "Ben yardım ederim", "Kimseye söylemem".
| Görev | Örnek |
|---|---|
| Teklif | Those bags look heavy. I'll help you. |
| Söz | I won't tell anyone, I promise. |
| Rica | Will you pass me the salt, please? |
| Reddetme | The baby won't eat her dinner. |
| Uyarı | Be careful or you'll fall. |
8Birden fazla yapı mümkün olduğunda
Gerçek İngilizcede seçim her zaman siyah beyaz değildir. Bazen iki ya da üç yapı doğrudur ve konuşan kişi biraz farklı bir fikri göstermek için birini seçer. Aynı hafta sonuyla ilgili şu cümleleri karşılaştırın:
- ✓
I'll visit Grandma at the weekend.
Az önce karar verdim ya da söz veriyorum.
- ✓
I'm going to visit Grandma at the weekend.
Bu benim niyetim; daha önce karar verdim.
- ✓
I'm visiting Grandma at the weekend.
Ayarlandı; ninem beni bekliyor.
Üçü de iyi İngilizcedir. Present Continuous en kesin, will ise en az planlanmış olanı gibi duyulur. Emin değilseniz duruma göre düşünün: konuşan kişi ne biliyor ve ne zaman karar verdi?
| Durum | En iyi seçim |
|---|---|
| Konuşurken karar veriyorsunuz | will |
| Bir şeyin olmak üzere olduğunu görebiliyorsunuz | going to |
| Kafanızda bir plan var | going to |
| Bunu biriyle ayarladınız | Present Continuous |
| Herkese açık bir tarifede yazıyor | Present Simple |
| Teklif ediyor, söz veriyor ya da reddediyorsunuz | will / won't |
9Dört yapının hepsinin geçtiği bir konuşma
Bu kısa konuşmayı okuyun ve her yapının neden seçildiğine dikkat edin.
- ✓
Amy: What are you doing on Saturday?
Ayarlanmış planları soruyor.
- ✓
Ben: I'm going to Brighton with my brother.
Ayarlanmış.
- ✓
Amy: Lovely! How are you getting there?
Ayarlanmış plan.
- ✓
Ben: By train. It leaves at 8:10.
Tarife.
- ✓
Amy: I think it'll be sunny at the weekend.
Görüş.
- ✓
Ben: Great, then we're going to swim in the sea!
Niyet.
- ✓
Amy: Oh, can I come too? — Ben: Of course! I'll buy you a ticket.
Şimdi verilen karar ve teklif.