1Emir kipi nedir?
İngilizce cümlelerin çoğunda bir özneye (I, you, she, Tom…) ihtiyacımız vardır. Emir kipi farklıdır: özneyi söylemeyiz, çünkü sizinle, yani dinleyen kişiyle konuştuğumuz bellidir. Fiil her zaman yalın hâldedir, yani sözlükte bulduğunuz biçimdedir. Tek bir kişi için de birçok kişi için de aynıdır.
| Yalın fiil | Emir kipi |
|---|---|
| come | Come here, please. |
| listen | Listen to me. |
| close | Close the door. |
| be | Be quiet! |
| have | Have a nice day! |
| look | Look at the board, everyone. |
2Ne zaman kullanırız?
Emir kipinin birçok kullanımı vardır. Çoğu zaman durum ve ses tonu, bunun bir emir mi, samimi bir davet mi, yoksa bir öğüt mü olduğunu gösterir. İşte en yaygın durumlar.
| Kullanım | Örnek |
|---|---|
| Emirler | Stop! Give me that! |
| Talimatlar | Press the green button. Write your name here. |
| Yol tarifleri | Turn left at the bank. Go straight on. |
| Öğütler | Drink a lot of water. Go to bed early. |
| Uyarılar | Be careful! Watch out! |
| Davetler ve ikramlar | Come in! Have a biscuit. |
| İyi dilekler | Have a good weekend! Enjoy your meal! |
- ✓
Take the second street on the right. The station is next to the park.
- ✓
You look tired. Sit down and have a cup of tea.
- ✓
Watch out! There's a car!
3Olumsuz emir: Don't…
Birine bir şeyi yapmamasını söylemek için yalın fiilin önüne Don't koyarız. Tek bir kişi için de birçok kişi için de aynıdır. Türkçede olumsuz emir fiile "-me / -ma" ekleyerek yapılır ("koşma"), İngilizcede ise fiilin önüne Don't gelir. Konuşmada neredeyse her zaman Don't deriz. Tam biçim Do not daha resmîdir ve çok güçlüdür; onu sık sık tabelalarda ve kurallarda görürüz.
| Bunu yapın | Bunu yapmayın |
|---|---|
| Walk, please. | Don't run! |
| Close the window. | Don't open the window. |
| Be on time. | Don't be late! |
| Eat in the kitchen. | Don't eat in the classroom. |
| Look at the paintings. | Do not touch the paintings. (müzedeki bir tabela) |
- ✓
Don't worry. Everything is OK.
- ✓
Don't forget your keys!
- ✓
Don't be sad. We can play again tomorrow.
- ✓
Don't talk during the exam, please.
4Please ve kibarlık
Emir kipi, özellikle iyi tanımadığımız insanlara karşı, sert hatta kaba duyulabilir. Daha kibar hâle getirmek için başa ya da sona please ekleriz. Sona eklediğimizde önüne çoğu zaman virgül koyarız. Ses tonu da önemlidir: samimi, yumuşak bir ses emir kipini nazik gösterir.
| Sert | Daha kibar |
|---|---|
| Sit down. | Sit down, please. / Please sit down. |
| Close the door. | Please close the door. |
| Don't shout. | Please don't shout. |
| Wait here. | Wait here, please. |
Bir iyilik istemek için İngilizler genellikle emir kipi yerine can ya da could ile kurulan bir soruyu tercih eder: Can you close the door, please? Could you help me, please? Emir kipi talimatlar, yol tarifleri, davetler için ve aile ile arkadaşlar arasında normaldir. Türkçede "Kapıyı kapatır mısınız?" dediğimiz durumlarda İngilizcede de soru kullanmak daha doğaldır.
5Always ve never + emir kipi
Her zaman geçerli olan bir kuralı ya da güçlü bir öğüdü vermek için always ya da never'ı en başa, yalın fiilin önüne koyarız. Never zaten olumsuz bir anlam taşır, bu yüzden onunla don't kullanmayız.
- ✓
Always wash your hands before you eat.
- ✓
Never open the door to strangers.
- ✓
Always look left and right before you cross the road.
- ✓
Never swim alone in the sea.
- ✗
Don't never swim alone.
Never zaten olumsuzdur. Şöyle deyin: Never swim alone. ya da Don't swim alone. Türkçede "Asla tek başına yüzme" cümlesinde hem "asla" hem "-me" vardır, ama İngilizcede iki olumsuz kelime bir arada kullanılmaz.
6Let's ve let's not
Konuşan kişiyi de içine alan bir grup için, yani ben ve sen birlikte, öneride bulunmak için Let's kullanırız. 'Bence bunu yapalım' anlamına gelir; Türkçedeki "Hadi …-elim / -alım" yapısının karşılığıdır. Let's'ten sonra to olmadan yalın fiil kullanırız. Olumsuz biçimi Let's not + yalın fiildir. Günlük İngilizcede neredeyse her zaman Let's deriz; Let us çok resmî duyulur.
- ✓
I'm hungry. Let's have lunch.
- ✓
It's a lovely day. Let's go to the beach!
- ✓
Let's meet at the station at six.
- ✓
Let's not watch TV tonight. Let's play a game.
- ✓
It's late. Let's not take the bus. Let's get a taxi.
Let's ile yapılan bir öneriye farklı şekillerde cevap veririz. Kabul etmek için şöyle deriz: Yes, let's! / Good idea! / OK. Kibarca hayır demek için bir neden ya da yeni bir fikir söyleriz: I'm not sure. It's very cold. / No, let's stay at home.
| Öneri | Cevap |
|---|---|
| Let's go for a walk. | Yes, let's! / Good idea! |
| Let's have pizza tonight. | Hmm, I'm not sure. Let's have pasta. |
| Let's not go out. It's raining. | OK. Let's watch a film at home. |
7Tariflerde ve talimatlarda emir kipi
Yemek tarifleri; makineler, oyunlar ve bilgisayar programları için talimatlar genellikle emir kipiyle yazılır. Her adım bir fiille başlar. Bu, talimatları kısa ve anlaşılır yapar. Adımların sırasını göstermek için çoğu zaman first, then, next, after that ve finally kullanırız.
- ✓
First, break two eggs into a bowl.
- ✓
Then add a little milk and some salt.
- ✓
Mix it all together.
- ✓
Next, heat some butter in a pan.
- ✓
Pour the eggs into the pan and cook for three minutes.
- ✓
Finally, put the omelette on a plate and enjoy it!
Talimatlarda sık kullanılan fiiller
| Fiil | Örnek |
|---|---|
| press | Press the red button to start. |
| click | Click on 'Next'. |
| turn on / turn off | Turn off your phone, please. |
| choose | Choose the correct answer. |
| cut | Cut the bread into small pieces. |
| wait | Wait for the green light. |
8Sınıf dili
Öğretmenler sınıfta çok sayıda emir cümlesi kullanır. Bunları kitaplarda ve alıştırma yönergelerinde de görürsünüz. Onları iyi bilmek yararlıdır. Öğrenciler de emir kipini kullanır, ama genellikle please ile ya da Can you…? gibi bir soruyla.
| Öğretmen der ki | Anlamı |
|---|---|
| Open your books at page ten. | 10. sayfayı bulun |
| Listen and repeat. | kelimeleri dinleyin ve tekrar söyleyin |
| Work in pairs. | bir arkadaşınızla birlikte çalışın |
| Read the text and answer the questions. | iki adım: önce okuyun, sonra cevap verin |
| Don't look at your partner's answers. | tek başınıza yapın |
| Put your hand up. | konuşmak için elinizi kaldırın |
| Fill in the gaps. | eksik kelimeleri yazın |
| Match the words and pictures. | her kelimeyi bir resimle eşleştirin |
- ✓
Please speak more slowly.
- ✓
Please repeat that.
- ✓
Excuse me, can you spell that, please?
9Tabelalar ve duyurular
Kamusal alanlardaki birçok tabela ve duyuru emir kipini kullanır, çünkü kısa ve anlaşılır olmaları gerekir. Tabelalarda Don't yerine çoğu zaman tam biçim Do not'u görürüz, çünkü daha resmî görünür. Aynı anlamda No + -ing ya da No + isim de görürüz: No smoking = Do not smoke.
| Tabela | Nerede görebilirsiniz |
|---|---|
| Keep off the grass. | parkta |
| Do not touch. | müzede |
| Push. / Pull. | kapıda |
| Mind the gap. | Londra metrosunda |
| Do not feed the animals. | hayvanat bahçesinde |
| Keep left. | yolda ya da merdivenlerde |
| Please queue here. | dükkânda ya da otobüs durağında |