1Can ne anlama gelir?
Can, kip fiili (modal verb) denen özel bir fiil türüdür. Tek başına bir eylemi anlatmaz. Bunun yerine, arkasından gelen asıl fiile bir anlam katar. A1 düzeyinde can'in üç temel kullanımı vardır: yetenek (yapabiliyorum), izin (izin veriliyor) ve rica (birinden bir şey istemek).
| Kullanım | Örnek |
|---|---|
| Yetenek: nasıl yapılacağını biliyorum | My sister can speak three languages. |
| Olasılık: mümkün | You can buy stamps at the post office. |
| İzin: izin veriliyor | You can use my phone. |
| İzin istemek | Can I open the window? |
| Birinden yardım istemek | Can you help me, please? |
- ✓
I can ride a bike, but I can't drive a car.
- ✓
You can't smoke in the restaurant.
- ✓
Can we go to the park after school?
2Olumlu cümleler: can + yalın fiil
Can bütün kişiler için aynıdır: I can, you can, he can, she can, it can, we can, they can. he, she ve it ile -s almaz ve do ya da does eklemeyiz. can'den sonra asıl fiilin yalın hâlini (sözlükteki biçimini) kullanırız: swim, cook, play. can ile fiilin arasına hiçbir zaman to koymayız.
| Özne | can + fiil |
|---|---|
| I | I can swim. |
| You | You can swim. |
| He / She / It | She can swim. My dog can swim too! |
| We | We can swim. |
| They | They can swim. |
3Yetenek: yapabildiğiniz ve yapamadığınız şeyler
Can'in en yaygın kullanımı beceriler ve yetenekler hakkında konuşmaktır: sporlar, diller, müzik, yemek yapmak gibi. Ne kadar iyi olduğumuzu söylemek için asıl fiilden sonra genellikle well, very well ya da a little kullanırız. Bir şeyin bizim için çok zor ya da imkânsız olduğunu söylemek için can't kullanırız.
- ✓
I can cook very well.
- ✓
My grandad can play the piano.
- ✓
Babies can't walk.
- ✓
Penguins can swim, but they can't fly.
- ✓
I can speak a little Spanish.
- ✓
My little brother can't read yet. He's only four.
4Olumsuz: can't ve cannot
can'in olumsuz biçimi cannot'tır. İki değil, tek kelime olarak yazılır. Konuşmada ve resmî olmayan yazılarda neredeyse her zaman can't kısaltmasını kullanırız. cannot'ı resmî yazıda, örneğin duyurularda ve kurallarda, ya da 'hayır' anlamını çok güçlü vermek istediğimizde kullanırız. Unutmayın: can ile don't ya da doesn't kullanılmaz.
| Tam biçim | Kısaltma |
|---|---|
| I cannot swim. | I can't swim. |
| He cannot come today. | He can't come today. |
| We cannot hear you. | We can't hear you. |
| Visitors cannot park here. | Visitors can't park here. |
5Sorular ve kısa cevaplar
Soru kurmak için can'i öznenin önüne koyarız. do ya da does kullanmayız. Kısa cevaplarda yalnızca özneyi ve can ya da can't'ı kullanırız; asıl fiili tekrar etmeyiz.
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Can you swim? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can he drive? | Yes, he can. / No, he can't. |
| Can your parents speak English? | Yes, they can. / No, they can't. |
| Can we sit here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Soru kelimeleriyle önce soru kelimesi, sonra can, sonra da özne ve fiil gelir.
- ✓
What can you see? — I can see a big ship.
- ✓
Where can I buy a ticket? — At the machine over there.
- ✓
How many languages can you speak? — Two: English and Polish.
- ✓
Who can help me? — I can!
6İzin: Can I…? You can / You can't
Bir şeye izin verilip verilmediğini sormak için Can I…? ya da Can we…? kullanırız. İzin vermek için You can, bir şeye izin verilmediğini (örneğin bir kural yüzünden) söylemek için You can't kullanırız. Kibar cevaplarda çoğu zaman sadece evet ya da hayır demekle yetinmeyiz.
| İzin istemek | Cevap |
|---|---|
| Can I use your pen? | Yes, of course. / Sure, here you are. |
| Can I go to the toilet, please? | Yes, you can. |
| Can we watch TV now? | No, you can't. Do your homework first. |
| Can I sit here? | Sorry, this seat is taken. |
- ✓
You can take photos in the museum, but you can't touch the paintings.
- ✓
You can't use your phone in the exam.
- ✓
Children can travel for free on Sundays.
7Ricalar: Can you…? Can I have…?
Başka birinden bizim için bir şey yapmasını istemek için Can you…? kullanırız. Bir dükkânda, kafede ya da evde bir şey istemek için Can I have…? kullanırız. Kibar duyulmak için please ekleyin. Daha kibar bir soru için, özellikle tanımadığımız insanlarla, can yerine could kullanabiliriz: Could you help me, please? Yapı aynıdır: could + yalın fiil.
| Rica | Olası cevap |
|---|---|
| Can you close the door, please? | Yes, sure. |
| Can you help me with my bag? | Of course. |
| Can I have a cup of tea, please? | Yes, here you are. |
| Can I have the bill, please? | Certainly. |
| Could you tell me the time, please? | It's half past three. |
8Okunuş: can, can't
Olumlu bir cümlede can genellikle vurgulanmaz. Onu hızlıca, zayıf bir sesle söyleriz: /kən/. Vurguyu asıl fiil alır: I can SWIM /aɪ kən swɪm/. Kısa cevaplarda ve vurgulamak istediğimizde tam sesle söyleriz (/kæn/): Yes, I CAN /kæn/. Olumsuz biçim can't her zaman vurgulanır. İngiliz İngilizcesinde car kelimesindeki gibi uzun bir 'a' ile /kɑːnt/ diye okunur. Amerikan İngilizcesinde ise /kænt/ diye okunur.
| Cümle | can / can't'ın sesi |
|---|---|
| I can swim. | zayıf /kən/ |
| Can you swim? | zayıf /kən/ |
| Yes, I can. | güçlü /kæn/ |
| I can't swim. | güçlü /kɑːnt/ (İngiliz İngilizcesi) |