Eenglish-tests.com
C2

Rejestr: gramatyka formalna i nieformalna

Rejestr to poziom formalności, który wybieramy dla konkretnego czytelnika, słuchacza i sytuacji. Większość uczniów uważa, że rejestr to kwestia słownictwa (get czy obtain, kids czy children), ale na poziomie C2 jest to w takim samym stopniu kwestia gramatyki: formy skrócone, elipsa, miejsce przyimka, whom, strona bierna, nominalizacja, okresy warunkowe z inwersją i łagodzenie wypowiedzi (hedging) — wszystko to się zmienia, gdy przechodzimy od SMS-a do artykułu naukowego. Zdanie może być całkowicie poprawne gramatycznie, a mimo to nie pasować do kontekstu. W tej lekcji dowiesz się, które konstrukcje gdzie pasują, dlaczego formalny angielski brzmi tak, jak brzmi, jak przesunąć wiadomość w górę lub w dół skali formalności i jak unikać potknięć w rejestrze, które zdarzają się nawet bardzo zaawansowanym Polakom.

1Czym jest rejestr i dlaczego gramatyka ma znaczenie

Za każdym razem, gdy mówimy lub piszemy, dokonujemy wyborów, które sygnalizują naszą relację z odbiorcą: jak blisko jesteśmy, ile według nas odbiorca już wie i jak poważnie należy traktować sytuację. Nieformalny angielski zakłada wspólny kontekst, więc pomija różne elementy i woli krótkie, luźno połączone odcinki. Formalny angielski zakłada odległego albo nieznanego czytelnika, więc mówi wszystko wprost, upakowuje informacje w gęstych grupach rzeczownikowych i trzyma autora w tle. Żaden nie jest lepszy; każdy jest właściwy na swoim miejscu.

Ta sama wiadomość w czterech punktach skali

RejestrPrzykład
Bardzo nieformalny (SMS do znajomego)Can't make it tonight, sorry – loads on at work.
Neutralny (e-mail do współpracownika)I'm afraid I won't be able to come this evening – I've got a lot of work on.
Formalny (list do instytucji)I regret that I shall be unable to attend this evening's meeting owing to prior commitments.
Naukowy / urzędowyAttendance at the meeting was not possible owing to pressure of work.

Zwróć uwagę, co zmienia się od góry do dołu: w pierwszym wierszu znika podmiot (elipsa), formy skrócone zamieniają się w pełne, czasownik osobowy (can't make it) zmienia się w przymiotnik (unable), a w końcu osoba całkowicie znika za rzeczownikiem (attendance) i konstrukcją przypominającą stronę bierną. To zmiany gramatyczne, a nie tylko nowe słowa.

2Gramatyka nieformalna: formy skrócone, elipsa i równoważniki

Rozmowa jest szybka i toczy się we wspólnej sytuacji, więc mówiący pomijają wszystko, co słuchacz może odczytać z sytuacji. Najpierw znikają podmioty i czasowniki posiłkowe: (I) Told you so. (Have you) Seen Sam? (It) Sounds good. (Are you) Coming? Całe zdania mogą się skurczyć do jednego czy dwóch słów, a question tags, wyrażenia porządkujące wypowiedź (well, anyway, mind you, I mean) i język nieprecyzyjny (or something, and stuff, sort of) sprawiają, że rozmowa pozostaje przyjazna.

  • ✓

    Seen the new series yet? Brilliant, isn't it?

    = Have you seen…? It's brilliant.

  • ✓

    Shame about the weather.

    = It's a shame…

  • ✓

    Anyway, gotta go – speak soon!

    mówiona/bardzo nieformalna pisownia got to

  • ✓

    She's kind of shy at first, but she's lovely once you know her.

  • ✓

    We had pizza, played a few games and stuff.

  • ✓

    Not sure I agree, to be honest.

Formy skrócone (I'm, won't, w mowie shouldn't've) są normalne w mowie i w neutralnym piśmie. Unika się ich w formalnych listach, esejach naukowych i tekstach prawnych — nie dlatego, że są błędne, ale dlatego, że brzmią jak rozmowa. Nawet w piśmie formalnym niektóre są jednak dopuszczalne w cytatach albo w celowo osobistej przedmowie.

3Zaimki względne i przyimki: whom, in which i przyimek na końcu

Jednym z najwyraźniejszych gramatycznych wyznaczników rejestru jest miejsce przyimka w zdaniu względnym albo w pytaniu. W nieformalnym i neutralnym angielskim przyimek zostaje na końcu (tzw. stranding), a zaimkiem względnym jest zwykle who, that albo nie ma go wcale. W formalnym angielskim przyimek przesuwa się na początek i musi wtedy stać po nim whom (o ludziach) lub which (o rzeczach) — nigdy who ani that. (W polskim przyimek zawsze stoi przed zaimkiem: „kolega, z którym…”, więc formalna wersja jest dla Polaków intuicyjna, ale w rozmowie brzmi sztywno.)

Nieformalnie / neutralnie (przyimek na końcu)Formalnie (przyimek na początku)
the colleague I share an office withthe colleague with whom I share an office
the topic she wrote her thesis onthe topic on which she wrote her thesis
Who did you give it to?To whom did you give it?
the people I was talking aboutthe people about whom I was talking
a situation we have no control overa situation over which we have no control
  • ✓

    The scholar to whom the book is dedicated died in 1998.

  • ✓

    Researchers must state the conditions under which the data were collected.

  • ✓

    She is someone I've always looked up to.

    Phrasal verb: przyimek zostaje przy czasowniku, nawet w dość formalnym angielskim.

  • ✗

    the colleague with who I share an office

    Po przyimku → whom.

  • ✗

    the topic on that she wrote her thesis

    That nigdy nie może stać po przyimku → on which.

4Konstrukcje bierne i bezosobowe

Formalny i naukowy angielski zwykle usuwa ludzi z pierwszego planu. Na pierwszym planie są procesy, wyniki i decyzje, a nie to, kto co zrobił. Umożliwiają to strona bierna oraz bezosobowe konstrukcje z „it” i „there”. Nieformalny angielski jest natomiast pełen podmiotów osobowych: I, you, we, they, people.

Osobowo / nieformalnieBezosobowo / formalnie
People think the castle dates from 1200.It is thought that the castle dates from 1200. / The castle is thought to date from 1200.
We asked 300 students.300 students were surveyed.
You have to wear a helmet.Helmets must be worn.
They've decided to close the road.It has been decided that the road will close.
You can't park here.Parking is not permitted.
  • ✓

    It is widely accepted that sleep plays a key role in memory.

  • ✓

    The manuscript is believed to have been written in Cornwall.

  • ✓

    There is growing evidence that early reading habits last a lifetime.

  • ✓

    Visitors are requested not to touch the exhibits.

5Nominalizacja: zamiana czynności w rzeczowniki

Nominalizacja to wyrażanie czynności lub cechy rzeczownikiem zamiast czasownikiem lub przymiotnikiem: decide → decision, fail → failure, important → importance. To najbardziej typowa cecha angielskiego naukowego i urzędowego. Zdanie z nominalizacją może zmieścić dwa albo trzy zdania w jednym, pozwala autorowi traktować proces jak pojęcie, które można omawiać, i w naturalny sposób usuwa osobę wykonującą czynność.

Oparte na czasownikach (mowa, styl neutralny)Oparte na rzeczownikach (styl naukowy)
Prices rose sharply, so people bought less.The sharp rise in prices led to a fall in consumption.
When the bridge was built, the village changed completely.The construction of the bridge transformed the village.
If we don't act quickly, the situation will get worse.Failure to act quickly will lead to a deterioration in the situation.
Because the team analysed the data carefully, they found the error.Careful analysis of the data revealed the error.

Zwróć uwagę, że czasownik w wersji z nominalizacją jest często „łączącym” czasownikiem przyczyny lub skutku: lead to, result in, cause, reveal, contribute to, give rise to, bring about. Nauka tych czasowników jest równie ważna jak nauka rzeczowników.

6Formalne okresy warunkowe i inwersja

W formalnym angielskim można pominąć „if” i odwrócić szyk podmiotu i czasownika posiłkowego. Jest to częste w oficjalnych listach, regulaminach i starannej prozie. Są trzy konstrukcje: should + podmiot (mało prawdopodobny lub uprzejmy warunek dotyczący przyszłości), were + podmiot (+ bezokolicznik z to) dla sytuacji hipotetycznych i had + podmiot dla przeszłości.

NeutralnieFormalnie (z inwersją)
If you need any help, please contact us.Should you need any help, please contact us.
If the plan failed, we would lose a great deal.Were the plan to fail, we would lose a great deal.
If I had known, I would have called.Had I known, I would have called.
If it hadn't been for her help, we'd have given up.Had it not been for her help, we would have given up.
  • ✓

    Should you wish to cancel your booking, a full refund will be given.

  • ✓

    Were the council to approve the plan, work could begin in spring.

  • ✓

    Had the weather been kinder, the festival would have attracted record crowds.

  • ✗

    Hadn't I known, I would have called.

    W okresach warunkowych z inwersją not stoi po podmiocie i nigdy nie jest skracane → Had I not known…

7Uprzejmy dystans: prośby, czasowniki modalne i czas przeszły

Angielski nie ma specjalnej formy grzecznościowej, takiej jak polskie „Pan/Pani” z czasownikiem w trzeciej osobie. Uprzejmość tworzy się w inny sposób: za pomocą czasowników modalnych (could, would, might), pytań pośrednich i czasów „dystansujących” — Past Simple albo Past Continuous użytych w odniesieniu do teraźniejszości, aby prośba brzmiała mniej bezpośrednio. Im dalej prośba jest od samego trybu rozkazującego, tym uprzejmiej i bardziej formalnie brzmi.

Od bezpośredniego do bardzo uprzejmego

FormaPrzykład
tryb rozkazujący (tylko z bliskimi znajomymi albo w instrukcjach)Send me the file.
pytanie z can / willCan you send me the file?
pytanie z could / wouldCould you send me the file, please?
pytanie pośrednieWould you mind sending me the file?
dystansujące Past ContinuousI was wondering if you could send me the file.
formalnie, w piśmieI would be grateful if you could send me the file.

Pytania pośrednie zachowują po zwrocie wprowadzającym zwykły szyk zdania oznajmującego: Could you tell me where the station is? (✗ where is the station?) Do you know what time the library opens? (✗ what time does the library open?)

  • ✓

    I wanted to ask whether you had had a chance to read my proposal.

    czas przeszły = łagodniej, a nie przeszłość

  • ✓

    Would it be possible to extend the deadline by a week?

  • ✓

    I don't suppose you could lend me your notes?

  • ✗

    Tell me please when the meeting starts.

    Dosłowne tłumaczenie; po angielsku brzmi szorstko → Could you let me know when the meeting starts?

8Hedging: brzmieć ostrożnie, a nie kategorycznie

Angielski naukowy i zawodowy ceni ostrożność. Autorzy łagodzą swoje twierdzenia (hedging), aby nie przeceniać tego, co pokazują dane. Łagodzenie jest zarówno gramatyczne, jak i leksykalne: wykorzystuje czasowniki modalne, czasowniki takie jak appear, seem, tend i suggest, przysłówki takie jak possibly i arguably oraz konstrukcje bezosobowe. W rozmowie też łagodzimy wypowiedzi, ale nieformalnymi środkami: kind of, sort of, a bit, I reckon, I'd say.

Bez złagodzenia (za mocno)Złagodzone (styl naukowy)
This proves that exercise improves memory.This suggests that exercise may improve memory.
Teenagers read less than before.Teenagers appear to read less than in previous decades.
The policy failed.It could be argued that the policy was largely unsuccessful.
Women live longer than men.Women tend to live longer than men.
  • ✓

    The findings would seem to indicate a link between diet and mood.

  • ✓

    Arguably, the novel is her finest work.

  • ✓

    It's sort of complicated – I'll explain later.

    nieformalne złagodzenie

  • ✓

    I'd say it's about an hour's drive.

    nieformalne złagodzenie

9Wyrazy łączące, początki zdań i zaimki

Wyrazy łączące niosą wyraźne sygnały rejestru. W mowie łączymy myśli za pomocą and, but, so, plus i anyway; w piśmie formalnym używamy however, moreover, consequently, thus i nevertheless. Zaczynanie zdania od And albo But jest całkowicie dopuszczalne w dziennikarstwie i literaturze, a dobrzy autorzy robią to dla rytmu, ale wielu egzaminatorów i poradników stylu naukowego wciąż to odradza.

Nieformalnie / w mowieFormalnie / w piśmie
So we stopped the trial.Consequently, the trial was halted.
Plus, it's cheaper.Moreover / In addition, it is less expensive.
It's cheap. But it's not great.It is inexpensive. However, its quality is poor.
Anyway, back to the main point.To return to the main argument, …
Like I said, …As mentioned above, …

Zaimki także zależą od rejestru. Ogólne you (You never know) jest naturalne w mowie; formalny angielski woli one (One never knows), choć one może brzmieć staroświecko wszędzie poza najbardziej formalnymi tekstami, a mieszania one z you albo he w jednym zdaniu należy unikać. Po than, as i be nieformalny angielski używa zaimków w formie dopełnienia (She's taller than me. It's me.), a bardzo formalny — formy podmiotowej, zwykle z czasownikiem (She is taller than I am. It was I who wrote to you.). Singular they w odniesieniu do osoby, której płci nie znamy, jest standardem we wszystkich rejestrach: Each applicant must bring their passport.

  • ✓

    One cannot help admiring one's grandparents' patience.

  • ✓

    If a student needs extra time, they should speak to the tutor.

  • ✓

    He has worked here longer than I have.

    formalnie i neutralnie

  • ✓

    He's worked here longer than me.

    nieformalnie, bardzo częste, nie jest błędem

10Typowe błędy zaawansowanych uczniów

Bardzo zaawansowani Polacy rzadko popełniają podstawowe błędy gramatyczne, ale ich rejestr bywa nierówny: w formalnym liście nagle pojawia się „gonna”, a przyjacielski e-mail brzmi jak dokument prawny. Wiele problemów wynika z dosłownego tłumaczenia formuł grzecznościowych. Innym częstym nawykiem jest nadużywanie ciężkich wyrazów łączących, takich jak moreover i furthermore, w mowie, co brzmi jak czytanie z podręcznika.

Rejestr: gramatyka formalna i nieformalna: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

GameSort it: Register: formal and informal grammarPut every card in the right group.Play →

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.