1Powtórka: nierealna przeszłość
W niektórych konstrukcjach czas przeszły nie opisuje przeszłości. Opisuje dystans od rzeczywistości: sytuacja jest wyobrażona, mało prawdopodobna albo upragniona, ale nieprawdziwa. Znasz to już z drugiego trybu warunkowego i z wish. Zasada jest prosta: o nierealnej teraźniejszości lub przyszłości mówimy w Past Simple, o nierealnej przeszłości — w Past Perfect. Czasownik cofa się „o jeden krok”.
| Konstrukcja | Nierealna teraźniejszość / przyszłość | Nierealna przeszłość |
|---|---|---|
| if (second / third) | If I had more time… | If I had had more time… |
| wish / if only | I wish I knew the answer. | I wish I had known the answer. |
| would rather | I'd rather you stayed. | I'd rather you hadn't left. |
| as if / as though | He talks as if he owned the place. | She looked as if she had seen a ghost. |
| suppose / imagine | Suppose you lost your job… | Suppose you had lost your job… |
Dlaczego angielski tak robi? Czas przeszły w naturalny sposób wyraża dystans: dystans w czasie (yesterday), dystans od rzeczywistości (sytuacja wyobrażona) i dystans społeczny (uprzejmość: I wondered if you could help me). Wszystkie trzy użycia łączy ta sama idea: „nie tu, nie teraz, nie naprawdę”. Polski robi coś podobnego: po „żeby” i „gdyby” też używamy formy przeszłej („Czas, żebyśmy poszli”). Zrozumienie tej idei bardzo ułatwia zapamiętanie konstrukcji z tej strony.
2It's time, it's high time, it's about time
It's time + podmiot + Past Simple znaczy, że coś powinno się wydarzyć teraz albo powinno było wydarzyć się już wcześniej („najwyższy czas, żeby…”). Często słychać w tym nutę zniecierpliwienia albo łagodnej krytyki, zwłaszcza z high time i about time. Forma przeszła ma tu znaczenie teraźniejsze. Gdy chcemy po prostu powiedzieć, że nadeszła odpowiednia chwila, bez żadnej krytyki, używamy It's time + bezokolicznik z to albo It's time for + ktoś + bezokolicznik z to.
| Konstrukcja | Przykład |
|---|---|
| It's time + to + forma podstawowa (neutralnie) | It's time to start the meeting. |
| It's time for + rzeczownik + to + forma podstawowa (neutralnie) | It's time for the children to go to bed. |
| It's time + podmiot + Past Simple (powinno się stać teraz) | It's time we left — the last train goes at eleven. |
| It's high time + podmiot + Past Simple (mocniej) | It's high time the council repaired this road. |
| It's about time + podmiot + Past Simple (ze zniecierpliwieniem) | It's about time you replied to that email! |
- ✓
It's high time governments took plastic pollution seriously.
- ✓
It's about time the trains ran on time on this line.
- ✓
It's time I was going — thanks for a lovely evening.
możliwy jest też Past Continuous
- ✗
It's time we start the project.
Po It's time + podmiot używamy czasu przeszłego: It's time we started.
3Would rather i would sooner
Would rather (I'd rather) i nieco rzadsze would sooner znaczą „wolałbym / wolałabym”. Występują w dwóch schematach. Gdy podmiot jest ten sam, używamy formy podstawowej czasownika bez to. Gdy chcemy, żeby ktoś inny albo coś innego coś zrobiło, wprowadzamy nowy podmiot + Past Simple dla teraźniejszości lub przyszłości i Past Perfect dla przeszłości. Ten drugi schemat jest często uprzejmym sposobem wyrażenia prośby albo dezaprobaty (podobnie jak polskie „wolałbym, żebyś tego nie robił”).
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| ten sam podmiot + forma podstawowa | I'd rather work from home tomorrow. |
| ten sam podmiot + forma podstawowa + than + forma podstawowa | I'd sooner walk than wait an hour for a bus. |
| inny podmiot + Past Simple (teraźniejszość / przyszłość) | I'd rather you didn't mention it to anyone. |
| inny podmiot + Past Perfect (przeszłość) | I'd rather they hadn't cancelled the concert. |
| pytanie | Would you rather I came back later? |
- ✓
My manager would rather we sent the report by Thursday.
- ✓
I'd sooner you told me the truth, even if it's difficult.
- ✓
We'd rather you hadn't posted those photos without asking.
- ✗
I'd rather to stay at home tonight.
Bez to: I'd rather stay at home.
4As if i as though
As if i as though (znaczą to samo: „jak gdyby”, „jakby”) porównują sytuację z czymś innym. Czas zależy od tego, co myśli mówiący. Jeśli porównanie jest prawdopodobnie prawdziwe, używamy zwykłych czasów: It looks as if it's going to rain (są ciemne chmury). Jeśli porównanie jest nierealne lub mało prawdopodobne, używamy nierealnej przeszłości: He talks as if he knew everything (a wcale tak nie jest). Przy nierealnym porównaniu z czymś wcześniejszym używamy Past Perfect.
| Znaczenie | Przykład |
|---|---|
| realne / prawdopodobne → zwykły czas | You look as if you need a rest. (you probably do) |
| nierealne, ten sam czas → Past Simple | He spends money as if he were a millionaire. (he isn't) |
| nierealne, wcześniej → Past Perfect | She described the city as if she had lived there for years. (she hadn't) |
| po czasowniku głównym w przeszłości (realne) | It felt as if the day would never end. |
Przed as if często stoją czasowniki look, seem, sound, feel, act, behave i talk. W codziennym brytyjskim angielskim zamiast as if często mówi się like (It looks like it's going to rain), ale w tekstach formalnych lepiej użyć as if albo as though. Samo As if może też być potocznym okrzykiem znaczącym „akurat!”, „to niemożliwe”: She'll lend you her car? As if!
- ✓
The new intern behaves as though she were the head of the department.
- ✓
It sounds as if the negotiations are going well. (real: the news is good)
- ✓
He looked at me as if I had said something shocking.
- ✓
The forest was so quiet it felt as though time had stopped.
5Suppose, supposing, imagine, what if
Te wyrażenia zachęcają słuchacza do rozważenia jakiejś sytuacji („przypuśćmy, że”, „wyobraź sobie, że”, „a co, jeśli”). Podobnie jak po if, może po nich stać czas realny (sytuacja możliwa) albo nierealna przeszłość (sytuacja bardziej hipotetyczna). Wybór pokazuje, jak prawdopodobna wydaje się mówiącemu ta sytuacja. Dla przeszłości używamy Past Perfect. Także po I'd prefer it if i I'd like it if stoi nierealna przeszłość.
| Przykład | Znaczenie |
|---|---|
| Suppose the meeting is cancelled — what then? | całkiem możliwe |
| Suppose the meeting were cancelled — what would we do? | mniej prawdopodobne, bardziej hipotetyczne |
| Imagine you had a whole year off. Where would you go? | wyobrażona teraźniejszość |
| What if we had taken the earlier train? | wyobrażona przeszłość |
| I'd prefer it if you didn't call after ten. | uprzejma prośba |
- ✓
Supposing the experiment failed, would the funding be withdrawn?
- ✓
Imagine you could speak every language in the world.
- ✓
What if nobody had invented the printing press?
6Were czy was?
W konstrukcjach nierealnych were bywa używane przy wszystkich osobach, także przy I, he, she i it: If I were you… I wish it were Friday. He acts as if he were in charge. To were jest pozostałością dawnego trybu łączącego czasu przeszłego. We współczesnym brytyjskim angielskim w swobodnej mowie przy I, he, she i it bardzo często słychać też was. Obie formy są poprawne, ale różnią się rejestrem.
| Formalnie / w piśmie (zalecane) | Nieformalnie / w mowie (też poprawne) |
|---|---|
| If I were you, I would apologise. | If I was you, I'd say sorry. |
| I wish it were warmer. | I wish it was warmer. |
| She acts as if she were the boss. | She acts like she was the boss. |
| Were I to resign… (inwersja) | — (możliwe tylko were) |
Pamiętaj o dwóch ograniczeniach. Po pierwsze, w formach z inwersją (Were I to…, Were it not for…) możliwe jest tylko were. Po drugie, w stałych wyrażeniach, takich jak If I were you i as it were (= że tak powiem), were jest znacznie częstsze. Na egzaminach i w tekstach formalnych najbezpieczniej jest używać were.
7Tryb łączący po insist, suggest, recommend…
Tryb łączący nakazowy (mandative subjunctive) to szczególna forma czasownika używana po słowach wyrażających żądania, zalecenia, propozycje i konieczność. Wygląda dokładnie jak forma podstawowa czasownika — przy każdej osobie i w każdym czasie: w trzeciej osobie nie ma -s, a be pozostaje be. Ponieważ forma podstawowa nigdy się nie zmienia, tryb łączący nie dostosowuje się do czasu czasownika głównego. Przeczenie to not + forma podstawowa, bez do. Po polsku podobne znaczenie wyrażamy zwykle przez „żeby” („Lekarz zalecił, żeby odpoczywała”).
| Słowo, które go wywołuje | Przykład |
|---|---|
| insist, demand, request | The customer insisted that the manager apologise in person. |
| suggest, propose, recommend | The doctor recommended that she rest for a week. |
| ask, advise, urge (formalnie) | We urge that the council reconsider its decision. |
| It is essential / vital / crucial that… | It is essential that every passenger carry a valid passport. |
| It is important / necessary / imperative that… | It is important that he be told before the announcement. |
| przeczenie: not + forma podstawowa | The committee proposed that the fee not be increased. |
Trybu łączącego używa się zarówno w brytyjskim, jak i w amerykańskim angielskim, ale Brytyjczycy często używają też should + forma podstawowa (The doctor recommended that she should rest), a w nieformalnym brytyjskim angielskim częsty jest również zwykły czas (The doctor recommended that she rests). W tekstach formalnych i na egzaminach najbezpieczniejszy wybór to tryb łączący albo should. Zwróć uwagę, że po suggest i recommend może też stać forma -ing bez nowego podmiotu: She suggested taking a taxi.
- ✓
The teacher insisted that every student hand in the essay by Friday.
- ✓
It is vital that the vaccine be stored at a low temperature.
- ✓
The report recommends that the factory reduce its water use by 20 per cent.
- ✓
They suggested that she should apply for the scholarship.
brytyjska wersja z should
- ✗
I suggest you to take the earlier train.
Po suggest nie stoi dopełnienie + bezokolicznik z to. Powiedz: I suggest (that) you take…
8Stałe wyrażenia w trybie łączącym
Kilka stałych wyrażeń zachowało dawną formę trybu łączącego. Nie można ich zmieniać, a wiele z nich brzmi formalnie, literacko albo trochę staroświecko, ale spotkasz je w przemówieniach, artykułach i książkach. Niektórych używa się też żartobliwie w rozmowie.
| Wyrażenie | Znaczenie i przykład |
|---|---|
| Be that as it may | mimo to: Be that as it may, we still need a decision today. |
| Come what may | cokolwiek się stanie: Come what may, I'll be at your graduation. |
| If need be | w razie potrzeby: We can work at the weekend, if need be. |
| Suffice it to say | powiem tylko tyle: Suffice it to say, the trip didn't go to plan. |
| So be it | niech tak będzie: If that's your decision, so be it. |
| as it were | że tak powiem: She is, as it were, the heart of the team. |
| Long live… | życzenie długiego życia lub sukcesu („Niech żyje…”): Long live the King! |
| Heaven forbid | oby nie, broń Boże: Heaven forbid that we should miss the last ferry! |
9Rejestr: styl formalny i nieformalny
Prawie każda konstrukcja z tej strony ma neutralny albo nieformalny odpowiednik. Wybór zależy od odbiorcy. Tryb łączący, were przy wszystkich osobach, would sooner i as though pojawiają się zwykle w tekstach formalnych, raportach i dokumentach urzędowych. W rozmowie Brytyjczycy często wybierają should, was, like i prostsze czasowniki, takie jak want czy prefer.
| Nieformalnie / neutralnie | Formalnie |
|---|---|
| It looks like it's going to rain. | It appears as though it is going to rain. |
| I wish I was taller. | I wish I were taller. |
| They said he should apologise. | They demanded that he apologise. |
| Everyone has to wear a helmet. | It is essential that everyone wear a helmet. |
| Please don't call after ten. | I would rather you did not call after ten. |
10Typowe błędy zaawansowanych uczniów
W polskim te znaczenia wyrażamy zwykle trybem przypuszczającym („-by”, „żeby”) albo konstrukcją z celownikiem i bezokolicznikiem („radził mi zostać”, „kazał mi przyjść”). Dlatego uczniowie często wstawiają would albo czas teraźniejszy po it's time i would rather, używają dopełnienia + bezokolicznika z to po suggest i zapominają usunąć -s w trybie łączącym.