1Czym jest inwersja i po co jej używamy
W zwykłym angielskim zdaniu oznajmującym podmiot stoi przed czasownikiem: I have never seen such a crowd. W pytaniu czasownik posiłkowy przesuwa się przed podmiot: Have you seen it? Inwersja emfatyczna zapożycza ten pytający szyk do zdania oznajmującego. Kiedy przenosimy wyrażenie przeczące albo ograniczające na sam początek zdania, musi po nim nastąpić czasownik posiłkowy, a dopiero potem podmiot: Never have I seen such a crowd. Zdanie nadal jest oznajmujące, a nie pytające, i kończy się kropką.
| Zwykły szyk | Z inwersją |
|---|---|
| I have never felt so proud. | Never have I felt so proud. |
| We rarely see such talent. | Rarely do we see such talent. |
| She didn't realise the danger at all. | Little did she realise the danger. |
| You must not open this door under any circumstances. | Under no circumstances must you open this door. |
Dlaczego tak robimy? Postawienie wyrazu przeczącego na początku daje mu najmocniejsze miejsce w zdaniu, a nietypowy szyk przyciąga uwagę słuchacza albo czytelnika. Inwersja dodaje dramatyzmu, zaskoczenia albo powagi. Porównaj neutralną relację (The minister had hardly started speaking when the lights went out) z bardziej obrazową (Hardly had the minister started speaking when the lights went out). Fakty są te same; druga wersja opowiada historię.
2Wybór czasownika posiłkowego
Przed podmiot przesuwa się ten sam czasownik posiłkowy, którego użyłbyś do utworzenia pytania. Jeśli forma czasownika ma już czasownik posiłkowy albo modalny (have, be, will, can, must, should), to on się przesuwa. Jeśli czasownik jest w Present Simple albo Past Simple, czasownika posiłkowego nie ma, więc dodajemy do, does albo did, a czasownik główny wraca do formy podstawowej. Jeśli czasownikiem głównym jest be, przesuwa się samo be i do nie jest potrzebne.
| Forma czasownika | Zdanie z inwersją |
|---|---|
| present perfect | Seldom has the company made such a loss. |
| past perfect | No sooner had we sat down than the phone rang. |
| present simple | Rarely does she complain. |
| past simple | Not once did he apologise. |
| be (czasownik główny) | Never was I so relieved. |
| czasownik modalny | Under no circumstances should you share your password. |
| strona bierna | Rarely have such results been achieved so quickly. |
- ✓
Seldom do commuters enjoy a journey as smooth as this.
- ✓
Never before had the museum attracted so many visitors in a single day.
- ✓
At no point was the public informed of the change.
- ✓
Rarely will you find a more welcoming village.
- ✗
Rarely does she complains.
Po does użyj formy podstawowej: Rarely does she complain.
3Never, rarely, seldom, little
Najczęściej inwersję wywołują przysłówki częstotliwości o znaczeniu przeczącym albo prawie przeczącym. Never (before), rarely, seldom (formalne) i only rarely podkreślają, jak niezwykłe jest dane zdarzenie. Często występują z Present Perfect albo Past Perfect, aby zaznaczyć, że jakieś przeżycie było wyjątkowe: Never before had the team played so well. Nowhere (else) działa tak samo w odniesieniu do miejsca.
- ✓
Never have I heard such a moving speech.
- ✓
Never before has so much information been so easy to find.
- ✓
Rarely do we get the chance to see the northern lights this far south.
- ✓
Seldom has a scientific discovery changed daily life so quickly.
- ✓
Nowhere else can you taste cheese quite like this.
Little jest wyjątkowe. Na początku zdania little + inwersja nie znaczy „mało”. Znaczy „wcale nie” albo „ani trochę” i niemal zawsze łączy się z czasownikami wiedzy i uświadamiania sobie: know, realise, suspect, imagine, think, expect, understand. To ulubiony chwyt opowiadaczy, bo zapowiada, że zaraz wydarzy się coś zaskakującego — jak polskie „Nie wiedziałem jeszcze wtedy, że…”.
- ✓
Little did I know that this chance meeting would change my career.
- ✓
Little did the passengers suspect that the captain was making his very last flight before retirement.
- ✓
Little do they realise how much work goes into a single episode.
4Not only… but (also)
Not only… but also dodaje do pierwszej informacji drugą, często bardziej zaskakującą (jak polskie „nie tylko…, ale też…”). Gdy zdanie zaczyna się od not only, w pierwszym zdaniu składowym stosujemy inwersję. Drugie zdanie składowe, wprowadzone przez but (also), ma zwykły szyk. Also może stać w drugim zdaniu po podmiocie albo po czasowniku posiłkowym, można je też pominąć; możliwe jest również as well albo too na końcu.
- ✓
Not only did she win the race, but she also broke the national record.
- ✓
Not only is the new library bigger, but it is also far more energy-efficient.
- ✓
Not only has the price risen, but the quality has fallen as well.
- ✓
Not only can this app translate text, but it also reads it aloud.
Jeśli not only nie zaczyna zdania, inwersji nie ma: She not only won the race but also broke the record. Ta wersja jest mniej dramatyczna, ale równie poprawna. Gdy not only odnosi się do rzeczownika, a nie do całego zdania, inwersji też nie ma: Not only the students but also the teachers enjoyed the trip.
5Hardly, scarcely, barely, no sooner: jedno zaraz po drugim
Te wyrażenia opisują dwa zdarzenia z przeszłości, które nastąpiły niemal jednocześnie: drugie wydarzyło się zaraz po pierwszym, często niespodziewanie (po polsku: „ledwo…, a już…”, „gdy tylko…”). Pierwsze zdarzenie jest zwykle w Past Perfect i z inwersją, drugie — w Past Simple. Po hardly, scarcely i barely stoi when (czasem before). No sooner to stopień wyższy, więc łączy się z than. Mylenie tych par to jeden z najczęstszych błędów, nawet na poziomie zaawansowanym.
| Konstrukcja | Przykład |
|---|---|
| Hardly + had + podmiot + imiesłów (past participle)… when… | Hardly had we arrived when it started to pour. |
| Scarcely + had + podmiot + imiesłów (past participle)… when… | Scarcely had she opened her laptop when the battery died. |
| Barely + had + podmiot + imiesłów (past participle)… when… | Barely had the film begun when the fire alarm went off. |
| No sooner + had + podmiot + imiesłów (past participle)… than… | No sooner had I paid than I noticed the discount. |
Wszystkie cztery znaczą „gdy tylko…, natychmiast…”. Zwróć uwagę na logikę tych słów: no sooner… than to jakby „nie wcześniej niż”, więc wymaga than, jak przy stopniu wyższym. Hardly… when to jakby „dopiero co…, kiedy”. Możesz to sprawdzić, pamiętając parę „sooner – than” tak jak „bigger – than”.
- ✓
No sooner had the speaker sat down than hands went up all over the hall.
- ✓
Hardly had the plane taken off when the pilot announced a short delay to the meal service.
- ✓
Scarcely had I closed my eyes when the neighbour's dog began to bark.
- ✓
No sooner had we left than it started to snow, so we went back for our gloves.
- ✗
Hardly had we arrived than it started to rain.
Hardly łączy się z when, a nie z than.
6Only after, only when, not until: inwersja w zdaniu głównym
Wyrażenia z only (only then, only later, only recently, only by…, only after…, only when…, only if…) oraz z not until albo not since podkreślają, że coś wydarzyło się w konkretnym momencie albo pod konkretnym warunkiem, a nie wcześniej (po polsku: „dopiero wtedy…”, „dopiero gdy…”). Jest tu ważny szczegół: gdy wyrażenie zawiera całe zdanie z własnym podmiotem i czasownikiem, inwersja trafia do następującego po nim zdania głównego, a nie do zdania czasowego.
| Wyrażenie | Przykład |
|---|---|
| Only then / Only later | Only then did I understand what she meant. |
| Only recently | Only recently have scientists been able to map the ocean floor in detail. |
| Only by + -ing | Only by working together can we solve this problem. |
| Only after + zdanie | Only after the results were published did the team relax. |
| Only when + zdanie | Only when I got home did I notice my wallet was missing. |
| Only if + zdanie | Only if everyone agrees will the plan go ahead. |
| Not until + zdanie / określenie czasu | Not until the 1990s did the internet become widely available. |
- ✓
Only when you have tried it yourself do you realise how hard it is.
- ✓
Not until she read the letter again did she see the small print.
- ✓
Only by booking months in advance will you get a seat on that train.
- ✗
Only when did I get home I noticed my wallet was missing.
Zwykły szyk w zdaniu z when; inwersja w zdaniu głównym: Only when I got home did I notice…
Alternatywą dla not until + inwersja jest zdanie rozszczepione z it: It was not until the 1990s that the internet became widely available. Jest ono równie emfatyczne i trochę mniej formalne. Pamiętaj, że only w zwykłym miejscu nie powoduje inwersji: I only understood it later. Only the manager can sign this form (only + podmiot).
7Mocne przeczenia: under no circumstances, at no time, not once
Wyrażenia zbudowane z no albo not (in no way, at no time, under no circumstances, on no account, in no case, not once, not a single…) wyrażają bardzo stanowcze przeczenie (po polsku: „w żadnym wypadku”, „ani razu”, „nigdy”). Są typowe dla regulaminów, ostrzeżeń, oficjalnych oświadczeń i mocnych osobistych opinii. On no account i under no circumstances są szczególnie częste w instrukcjach.
| Wyrażenie | Przykład |
|---|---|
| Under no circumstances | Under no circumstances should the door be left unlocked. |
| On no account | On no account must visitors feed the animals. |
| At no time / At no point | At no time were the passengers in any danger. |
| In no way | In no way does this decision reflect your ability. |
| Not once | Not once did she lose her temper. |
| Not a (single) + rzeczownik | Not a single mistake did he make in the whole exam. |
| Nowhere | Nowhere is this more obvious than in our cities. |
8So, such, neither i nor
So + przymiotnik / przysłówek oraz such + be można przenieść na początek, aby podkreślić stopień czegoś; potem następuje zdanie z that wyrażające skutek. Przy so szyk jest taki: So + przymiotnik + be + podmiot (albo czasownik posiłkowy + podmiot + czasownik). Przy such grupa rzeczownikowa stoi po be: Such + be + grupa rzeczownikowa + that… Są to konstrukcje formalne i literackie, ale pojawiają się w dobrym dziennikarstwie.
| Konstrukcja | Przykład |
|---|---|
| So + przymiotnik + be + podmiot + that… | So popular was the exhibition that it was extended for a month. |
| So + przysłówek + czasownik posiłkowy + podmiot + czasownik + that… | So quickly did the news spread that the website crashed. |
| Such + be + grupa rzeczownikowa + that… | Such was the demand that extra trains were added. |
Neither i nor na początku zdania składowego również wymagają inwersji. Poza krótkimi odpowiedziami (Neither do I) mogą dodawać do zdania drugą przeczącą myśl: The hotel wasn't cheap, nor was it particularly comfortable. I've never been to Rome, and neither has my brother.
- ✓
So complex was the problem that it took the engineers three weeks to solve.
- ✓
Such was her enthusiasm that everyone else joined in.
- ✓
The report did not mention the costs, nor did it suggest any alternatives.
- ✗
So tired I was that I fell asleep on the bus.
Po przeniesionym na początek so + przymiotnik zastosuj inwersję: So tired was I that…
9Inny rodzaj: inwersja po określeniach miejsca i ruchu
Istnieje też drugi, zupełnie inny rodzaj inwersji, który spotkasz w opisach i opowiadaniach. Gdy na początku stoi określenie miejsca albo kierunku (here, there, up, down, in, out, on the hill, round the corner), cały czasownik główny może stanąć przed podmiotem. Nie dodajemy czasownika posiłkowego do. Czasownikiem jest zwykle be albo prosty czasownik położenia lub ruchu: stand, lie, sit, come, go, run, fly. Przypomina to polski szyk „Na wzgórzu stał stary zamek”.
| Zwykły szyk | Szyk z inwersją (opisowy) |
|---|---|
| The bus comes here. | Here comes the bus. |
| An old castle stood on the hill. | On the hill stood an old castle. |
| The rain came down. | Down came the rain. |
| A tiny café was round the corner. | Round the corner was a tiny café. |
Ta inwersja nie ma nic wspólnego z przeczeniem; tworzy obraz i buduje napięcie, stawiając nową informację (podmiot) na końcu. Jedna ważna zasada: jeśli podmiotem jest zaimek, inwersji nie ma. Mówimy Here it comes, a nie Here comes it; Off they went, a nie Off went they.
10Rejestr: formalnie i nieformalnie
Większość inwersji po przeczeniach należy do formalnego angielskiego: rozprawek akademickich, listów formalnych, przemówień, wiadomości i literatury. W zwykłej rozmowie może brzmieć teatralnie, dlatego mówiący zwykle wolą zwykły szyk, a emfazę wyrażają akcentem i intonacją. Kilka konstrukcji jest częstych również w codziennej mowie, zwłaszcza Not only…, Never in my life… i Little did I know…, często używanych żartobliwie. W zadaniach pisemnych na poziomie C1 jedna czy dwie dobrze umieszczone inwersje pokazują szeroki zakres gramatyki; pięć w jednym akapicie sprawia, że tekst staje się ciężki i nienaturalny.
| Nieformalnie / neutralnie | Formalnie / emfatycznie |
|---|---|
| I've never seen anything like it! | Never have I seen anything like it. |
| We'd only just got home when the storm started. | Hardly had we got home when the storm started. |
| I didn't realise how serious it was until later. | Only later did I realise how serious it was. |
| Please don't leave your bags unattended. | On no account should bags be left unattended. |
| It was so popular that they kept it open longer. | So popular was it that the exhibition was extended. |
11Typowe błędy zaawansowanych uczniów
Polski ma swobodny szyk wyrazów, więc dla podkreślenia przenosimy słowa na początek, nie zmieniając niczego innego („Nigdy nie widziałem…”). Angielski na to nie pozwala: po przeniesionym na początek przeczeniu musi przesunąć się też czasownik posiłkowy. Zaawansowani uczniowie, gdy już poznają inwersję, mają też skłonność do jej nadużywania, mylenia hardly…when z no sooner…than oraz stosowania inwersji w niewłaściwym zdaniu po only when i not until.