1Czym są elipsa i substytucja?
Oba środki istnieją z tego samego powodu: żeby uniknąć powtórzeń, gdy znaczenie łatwo odczytać z kontekstu. W elipsie słowa są po prostu pomijane, a słuchacz w myślach uzupełnia lukę. W substytucji krótka „proforma” zajmuje miejsce dłuższej frazy. Oba środki często występują razem w tej samej wymianie zdań.
| Pełna wersja (z powtórzeniami) | Wersja naturalna |
|---|---|
| I can't swim, but my sister can swim. | I can't swim, but my sister can. (elipsa) |
| 'Is it going to rain?' 'I think it is going to rain.' | 'Is it going to rain?' 'I think so.' (substytucja) |
| I don't need a new phone, but Sam needs a new phone. | I don't need a new phone, but Sam needs one. (substytucja) |
| 'Would you like to join us?' 'I'd love to join you.' | 'Would you like to join us?' 'I'd love to.' (elipsa) |
Podstawy znasz już z niższych poziomów: krótkie odpowiedzi (Yes, I have. No, she isn't.), question tags oraz zgadzanie się za pomocą so i neither (So do I. Neither have we.). Wszystko to są formy elipsy: czasownik posiłkowy zostaje, a reszta frazy czasownikowej znika. Na poziomie C1 musisz opanować cały system, łącznie z mniej oczywistymi przypadkami i różnicami między angielskim mówionym a pisanym.
2Elipsa po czasownikach posiłkowych i modalnych
Gdy fraza czasownikowa się powtarza, zostawiamy tylko pierwszy czasownik posiłkowy lub modalny, a wszystko po nim opuszczamy. Czasownik posiłkowy musi pasować do czasu i podmiotu nowego zdania, więc często różni się od czasownika posiłkowego w pierwszym zdaniu. Jeśli w pierwszym zdaniu nie ma czasownika posiłkowego (Present Simple lub Past Simple), używamy do, does albo did.
- ✓
I haven't finished the report yet, but Anna has.
- ✓
Most of the team voted for the proposal, although a few didn't.
- ✓
She said she would phone the airline, and she did.
- ✓
I wasn't expecting the results to be so good, but my supervisor was.
- ✓
We can't guarantee delivery by Friday, but we will if we possibly can.
- ✓
'You should apply for that scholarship.' 'I know I should.'
Przy formach Perfect i Continuous możemy zostawić więcej niż jeden czasownik posiłkowy. Obie wersje są poprawne; zostawienie dwóch czasowników posiłkowych jest nieco bardziej emfatyczne albo precyzyjne.
| Pytanie | Możliwe odpowiedzi |
|---|---|
| Has the parcel arrived? | It may have. / It may have done. (brytyjskie) |
| Has she been told about the change? | She should have been. / She should have. |
| Will the work be finished by June? | It should be. / It should. |
3Zostawiamy to: I'd like to, I didn't mean to
Gdy bezokolicznik z to został już wspomniany, możemy opuścić czasownik, ale zwykle zostawiamy słówko to. Jest to bardzo częste po want, would like, would love, hope, try, mean, need, have, ought, used, be able, be going i podobnych czasownikach. Bez to zdanie brzmi po angielsku niekompletnie, choć jego odpowiednik w wielu innych językach — także w polskim („Chętnie bym przyszedł, ale…”, „Nie chciałem”) — jest zupełnie normalny.
- ✓
'Are you coming to the leaving party?' 'I'd love to, but I'm working that evening.'
- ✓
You don't have to give a speech if you don't want to.
- ✓
'You've deleted the whole file!' 'Sorry — I didn't mean to.'
- ✓
I wanted to study medicine, but my grades weren't high enough for me to be able to.
- ✓
She doesn't play the violin much now, but she used to.
- ✓
'Have you booked the tickets?' 'No, but I'm going to this evening.'
Jeśli opuszczonym czasownikiem jest be albo czasownik występuje w formie Perfect, po to zostawiamy be lub have: 'Is she qualified?' 'She claims to be.' 'Did he check the figures?' 'He was supposed to have.' Opuszczenie be w tym miejscu sprawiłoby, że zdanie byłoby niegramatyczne.
4Substytucja z so i not: I hope so, I'm afraid not
Po niektórych czasownikach myślenia i mówienia zastępujemy całe zdanie z that słowem so (twierdząco) albo not (przecząco). 'Will the flight be on time?' 'I think so.' znaczy „Myślę, że samolot przyleci punktualnie”. To jeden z najczęstszych schematów w mówionym angielskim.
Czasowniki używane z so i not
| Twierdząco | Przecząco |
|---|---|
| I think so. | I don't think so. (I think not jest formalne) |
| I expect so. | I don't expect so. / I expect not. |
| I suppose so. | I don't suppose so. / I suppose not. |
| I believe so. | I don't believe so. / I believe not. (formalnie) |
| I imagine so. | I don't imagine so. / I imagine not. |
| I hope so. | I hope not. (nigdy I don't hope so) |
| I'm afraid so. | I'm afraid not. (nigdy I'm not afraid so) |
| It seems / appears so. | It seems / appears not. |
Przy think, expect, suppose, believe i imagine przeczenie tworzymy zwykle za pomocą don't + czasownik + so; wersja z not jest bardziej formalna lub staroświecka. Przy hope i be afraid możliwa jest tylko wersja z not. I'm afraid so i I'm afraid not to uprzejme sposoby przekazywania złych wiadomości: 'Is the museum closed today?' 'I'm afraid so.' (Tak, niestety.)
- ✓
'Will we need our passports?' 'I imagine so — it's an international flight.'
- ✓
'Is the shop open on bank holidays?' 'I don't think so.'
- ✓
'Do we have to resubmit the whole application?' 'I'm afraid so.'
- ✓
'Will the storm cause any damage?' 'Let's hope not.'
- ✓
'Has the decision been made yet?' 'It appears not.'
5Kiedy so i not są niemożliwe
Nie każdy czasownik myślenia łączy się z so. Przy know, be sure, be certain i agree albo używamy samego czasownika, albo powtarzamy krótkie zdanie z czasownikiem posiłkowym. Użycie po nich so to typowy błąd nawet na poziomie zaawansowanym.
| Źle | Dobrze |
|---|---|
| 'The deadline's tomorrow.' 'I know so.' | 'The deadline's tomorrow.' 'I know.' / 'I know it is.' |
| 'Will she pass?' 'I'm sure so.' | 'Will she pass?' 'I'm sure she will.' |
| 'Is he right?' 'I agree so.' | 'Is he right?' 'I agree.' / 'I think so.' |
So może też stać na początku krótkiej odpowiedzi z czasownikami słyszenia i wydawania się. Ten schemat pokazuje, że informacja nie jest dla ciebie nowa albo że przekazujesz coś, co ci powiedziano („Tak słyszałem”, „Na to wygląda”): 'The new manager starts on Monday.' 'So I hear.' / 'So I've been told.' / 'So it seems.'
6Zastępowanie rzeczowników: one i ones
Żeby nie powtarzać rzeczownika policzalnego, zastępujemy go słowem one (liczba pojedyncza) albo ones (liczba mnoga). One/ones stoi zwykle po przymiotniku, the, this/that, which, each, every albo another lub przed zdaniem względnym czy wyrażeniem przyimkowym. Gdy znaczenie to „a/an + rzeczownik”, wystarczy samo one. W polskim po prostu opuszczamy rzeczownik („Masz większe?”), dlatego łatwo zapomnieć o one.
- ✓
These trainers are too small. Have you got any bigger ones?
- ✓
My laptop is much slower than the one you bought last year.
- ✓
'Which flat did you choose?' 'The one with the balcony.'
- ✓
I left my umbrella on the bus, so I'll have to buy one.
- ✓
Of all the proposals we received, this one is the most realistic.
Kiedy nie używamy one/ones
| Zasada | Przykład |
|---|---|
| Nie z rzeczownikami niepoliczalnymi: po prostu opuść rzeczownik. | I prefer brown bread to white. (nie: white one) |
| Nie po liczebniku: użyj samego liczebnika. | I needed some apples, so I bought three. (nie: three ones) |
| Nie przy nieokreślonej liczbie mnogiej: użyj some albo any. | I've run out of pens. Can you lend me some? (nie: ones) |
| Zwykle nie po formie dzierżawczej: użyj mine, yours, Anna's. | This isn't my coat — it's Anna's. (nie: Anna's one) |
7Zastępowanie fraz czasownikowych: do so, do it, do that
Frazę czasownikową można zastąpić wyrażeniem do so, do it albo do that. Mają podobne znaczenie, ale różnią się rejestrem i tym, na co kładą nacisk. Do so jest neutralne lub formalne i stanowi standardowy wybór w raportach, instrukcjach i tekstach naukowych. Do it i do that są bardziej potoczne; do that często dodaje emfazę albo kontrast, a oba zwykle odnoszą się do świadomego, konkretnego działania.
- ✓
The minister promised to publish the report, and she did so the following week.
- ✓
Passengers who wish to change their booking may do so online.
- ✓
Applicants are advised to apply early, and those who do so will receive a reply within ten days.
- ✓
'Someone needs to tell him the news.' 'I'll do it.'
- ✓
'He just walked out of the meeting.' 'Why did he do that?'
Do so zwykle zastępuje czynności, a nie stany. Nie możemy powiedzieć „She knows the answer and I do so too”; zamiast tego używamy czasownika posiłkowego: She knows the answer, and so do I / and I do too.
8Elipsa w mowie i w piśmie
W nieformalnej rozmowie często opuszczamy słowa na początku zdania: podmiot, czasownik posiłkowy albo oba, a czasem przedimek. Taka „elipsa sytuacyjna” jest możliwa tylko wtedy, gdy brakujące słowa są oczywiste. Jest typowa dla pogawędek, SMS-ów i e-maili między przyjaciółmi, ale w tekstach formalnych należy jej unikać.
| Nieformalnie (elipsa) | Pełna forma |
|---|---|
| Sounds great! | That sounds great! |
| Seen Tom anywhere? | Have you seen Tom anywhere? |
| Want a lift to the station? | Do you want a lift to the station? |
| Don't know, sorry. | I don't know, sorry. |
| Coming? | Are you coming? |
| Told you so! | I told you so! |
Angielski pisany stosuje inny rodzaj elipsy — wewnątrz zdania. Gdy dwa zdania są połączone przez and, but albo or, powtarzający się podmiot, czasownik posiłkowy lub czasownik można opuścić. Opuszczenie czasownika w drugim zdaniu (tzw. gapping) brzmi szczególnie formalnie i elegancko.
- ✓
The researchers collected the samples and (they) analysed them in the laboratory.
- ✓
Some delegates travelled by train; others, by coach.
- ✓
The first group was given written instructions, the second, a short video.
- ✓
Someone has borrowed my charger, but I've no idea who.
9Rejestr formalny i nieformalny
Elipsa i substytucja występują we wszystkich rejestrach, ale wybór środka często sygnalizuje, jak formalny jest tekst. W rozmowie przeważają krótkie odpowiedzi, elipsa na początku zdania oraz do it/do that. W tekstach formalnych przeważają do so, if so/if not, gapping i formy z not, takie jak I believe not.
| Nieformalnie / w mowie | Formalnie / w piśmie |
|---|---|
| 'Will it be ready?' 'Don't think so.' | 'Will the work be completed on time?' 'I believe not.' |
| Want to come? If you do, let me know. | Do you wish to attend? If so, please complete the form. |
| She said she'd fix it and she did it. | She undertook to resolve the issue and did so promptly. |
| 'Has he paid?' 'He might've done.' | It is possible that payment has been made. |
| Some went by bus, some went by train. | Some travelled by bus, others by train. |