1Schemat: czasownik modalny + have + past participle
Budowa jest taka sama jak przy wnioskowaniu o przeszłości (must have, might have): czasownik modalny, potem have, a potem past participle. Have nigdy nie zmienia się w has ani had. Najważniejsze jest to, że większość tych form mówi o rzeczach, które w rzeczywistości się nie wydarzyły. I should have phoned = nie zadzwoniłem (i to był błąd). I could have phoned = mogłem zadzwonić, ale tego nie zrobiłem.
| Forma | Co naprawdę się stało? |
|---|---|
| I should have phoned. | Nie zadzwoniłem. Żałuję tego. |
| I shouldn't have shouted. | Krzyczałem. Żałuję tego. |
| I could have phoned. | Nie zadzwoniłem, choć było to możliwe. |
| I needn't have phoned. | Zadzwoniłem, ale nie było to potrzebne. |
| I would have phoned (if I'd known). | Nie zadzwoniłem z powodu jakiegoś warunku. |
2Should have: żal
Używamy should have + past participle, aby powiedzieć, że coś należało zrobić, ale tego nie zrobiliśmy. Gdy mówimy o sobie, wyraża to żal: żałujemy swoich dawnych działań lub decyzji. Forma przecząca shouldn't have znaczy, że coś zrobiliśmy i był to błąd. Po polsku odpowiada temu „powinienem był…” / „nie powinienem był…”.
- ✓
I'm so tired. I should have gone to bed earlier. (I didn't.)
- ✓
We should have booked a table. The restaurant is full.
- ✓
I shouldn't have eaten so much chocolate. I feel sick. (I ate it.)
- ✓
I shouldn't have spent all my money on the first day of the holiday.
3Should have: krytyka i rada po fakcie
Gdy mówimy o innych osobach, should have i shouldn't have wyrażają krytykę: uważamy, że ktoś dokonał złego wyboru. Ponieważ może to brzmieć ostro, często łagodzimy wypowiedź, na przykład słowami really, perhaps lub maybe albo łagodniejszym tonem. Używamy też should have, aby powiedzieć, że czegoś się spodziewaliśmy, ale to się nie stało.
- ✓
You should have told me you were ill. I would have helped.
- ✓
He shouldn't have driven so fast in the rain.
- ✓
Maybe you should have asked the teacher before you started.
- ✓
The parcel should have arrived yesterday. I'll call the shop. (It was expected but it didn't come.)
4Ought to have: bardziej formalne should have
Ought to have + past participle znaczy to samo co should have. Jest rzadsze i brzmi bardziej formalnie lub staroświecko, ale spotkasz je w książkach, w tekstach formalnych i w języku urzędowym. Forma przecząca to ought not to have (oughtn't to have jest rzadkie).
- ✓
The council ought to have repaired the road years ago.
- ✓
With hindsight, we ought to have consulted the residents first.
- ✓
You ought not to have left the children alone.
5Could have: niewykorzystane możliwości
Could have + past participle znaczy, że coś było możliwe w przeszłości, ale się nie wydarzyło. Używamy tej formy, aby mówić o straconych okazjach, szczęśliwym uniknięciu niebezpieczeństwa i innych wyborach, których ktoś mógł dokonać. Może też wyrażać krytykę w łagodniejszy sposób niż should have: You could have helped me! (= nie pomogłeś mi i jestem zły).
- ✓
We could have won the match if Jack hadn't missed that penalty. (missed chance)
- ✓
Be careful! You could have fallen off the ladder. (lucky escape)
- ✓
You could have phoned to say you'd be late! (criticism)
- ✓
She could have studied medicine, but she chose music instead. (another choice)
Couldn't have + past participle często znaczy, że coś było niemożliwe, nawet gdybyśmy próbowali. Używamy go też w popularnych wyrażeniach ze stopniem wyższym, które znaczą „było najlepiej / najgorzej, jak tylko mogło być”.
- ✓
I couldn't have done it without your help. (Your help was essential.)
- ✓
The weather couldn't have been better. (It was perfect.)
- ✓
We couldn't have arrived any earlier — the roads were blocked.
6Needn't have done a didn't need to do
To jedno z najbardziej przydatnych rozróżnień na poziomie B2. Obie formy znaczą, że coś nie było konieczne. Różnica polega na tym, czy czynność rzeczywiście się wydarzyła. Po polsku needn't have często oddajemy słowem „niepotrzebnie…”, a didn't need to — „nie musiałem…”.
| Forma | Czy to się wydarzyło? | Przykład |
|---|---|---|
| needn't have + past participle | Tak — wydarzyło się, ale było niepotrzebne (zmarnowany wysiłek) | I needn't have taken an umbrella. It didn't rain. (Wziąłem go.) |
| didn't need to + bezokolicznik | Zwykle nie — nie było to konieczne, więc tego nie zrobiliśmy | I didn't need to take an umbrella, so I left it at home. |
- ✓
You needn't have bought milk — there were already two bottles in the fridge. (You bought it.)
- ✓
We needn't have hurried. The train was twenty minutes late. (We hurried.)
- ✓
I didn't need to cook last night because we went out for dinner. (I didn't cook.)
- ✓
She didn't need to show her passport — her ID card was enough. (She didn't show it.)
7Would have: wyobrażone skutki w przeszłości
Would have + past participle opisuje coś, co wyobrażamy sobie w przeszłości, ale co się nie wydarzyło. To zdanie główne trzeciego okresu warunkowego (If I had known, I would have come), ale często używamy go bez zdania z if, gdy warunek wynika z kontekstu. Forma przecząca to wouldn't have. Po polsku odpowiada temu tryb przypuszczający: „zadzwoniłbym”, „pomógłbym”.
- ✓
If you had asked me, I would have helped you.
- ✓
I would have called you, but my phone was dead. (I didn't call.)
- ✓
I loved the party. You would have enjoyed it too. (You weren't there.)
- ✓
I wouldn't have worried if I'd known you were safe.
| Forma | Główna myśl |
|---|---|
| should have done | Należało to zrobić (ale się nie wydarzyło). |
| could have done | Było to możliwe (ale się nie wydarzyło). |
| would have done | Tego chciałem albo tak by się stało pod jakimś warunkiem (ale się nie wydarzyło). |
8Wybór właściwej formy
Oto jedna sytuacja ze wszystkimi formami. Lena pojechała na lotnisko autobusem i podróż trwała dwie godziny. Przeczytaj komentarze i zwróć uwagę na różne znaczenia.
| Komentarz | Znaczenie |
|---|---|
| She should have taken the train. | Pociąg był lepszym wyborem; nie pojechała nim — żal lub krytyka. |
| She could have taken a taxi. | Mogła wziąć taksówkę, ale tego nie zrobiła. |
| She needn't have left so early. Her flight was delayed. | Wyszła wcześnie, ale nie było to potrzebne. |
| She didn't need to check in online — she had no luggage. | Nie było to konieczne, więc tego nie zrobiła. |
| She would have arrived sooner by train. | Wyobrażony skutek innego wyboru. |
| She ought to have checked the timetable. | Formalna wersja should have. |