Eenglish-tests.com
B2

Mowa ciągła i intonacja

Kiedy rodzimi użytkownicy angielskiego mówią naturalnie, nie wymawiają słów jedno po drugim, jakby czytali listę słów ze słownika. Słowa przechodzą jedno w drugie: głoski się łączą (linked), niektóre zanikają (dropped), niektóre się zmieniają (change), a małe słowa stają się słabe (weak). Nazywamy to mową ciągłą (connected speech) i to właśnie główny powód, dla którego szybki angielski bywa trudny do zrozumienia, nawet gdy znasz każde słowo. W tej lekcji poznasz najważniejsze zjawiska mowy ciągłej, a potem podstawy intonacji: jak głos wznosi się i opada, wyrażając pytanie, zdziwienie, pewność albo koniec wyliczenia. Zrozumienie tych wzorców bardzo poprawi twoje rozumienie ze słuchu, a używanie kilku z nich sprawi, że twój angielski zabrzmi płynniej i naturalniej.

1Dlaczego angielski brzmi tak szybko

W angielskich zdaniach ważne słowa (rzeczowniki, czasowniki główne, przymiotniki, przysłówki) są akcentowane: są głośniejsze, dłuższe i wyraźniejsze. Małe słowa gramatyczne między nimi (a, the, to, of, and, can, was…) są wciskane szybko i stają się bardzo krótkie. Do tego koniec jednego słowa łączy się z początkiem następnego, więc w obrębie frazy nie ma pauz między słowami.

  • ✓

    What do you want to do? → /ˈwɒt də jə ˈwɒn tə ˈduː/

  • ✓

    I'm going to get a cup of tea. → /aɪm ˈɡəʊɪŋ tə ˈɡe tə ˈkʌp ə ˈtiː/

  • ✓

    Did you get it? → /ˈdɪdʒə ˈɡe tɪt/

Główne zjawiska omawiane w tej lekcji

ZjawiskoCo się dziejePrzykład
Łączenie (linking)dwa słowa łączą się ze sobąan‿apple → /ə ˈnæpəl/
Głoski łączące i wtrąconedodatkowe /r/, /j/ albo /w/ łączy dwie samogłoskifar‿away, I‿agree, go‿out
Elizja (elision)głoska znikanext door → /neks ˈdɔː/
Upodobnienie (assimilation)głoska zmienia się, upodabniając się do następnejten boys → /tem ˈbɔɪz/
Formy słabe (weak forms)małe słowa tracą pełną samogłoskęto → /tə/, of → /əv/

2Łączenie spółgłoski z samogłoską

Kiedy słowo kończy się spółgłoską, a następne zaczyna się samogłoską, spółgłoska „przechodzi” do następnego słowa i je rozpoczyna. Dlatego an apple brzmi jak „a napple”, a turn off — jak „tur noff”. To najczęstszy rodzaj łączenia i bardzo łatwo go stosować samemu. W tej lekcji znak ‿ oznacza połączenie.

ZapisZ połączeniemBrzmi jak
an applean‿apple/ə ˈnæpəl/
turn offturn‿off/tɜː ˈnɒf/
pick it uppick‿it‿up/pɪ kɪ ˈtʌp/
look at itlook‿at‿it/ˈlʊ kə tɪt/
get upget‿up/ɡe ˈtʌp/
not at allnot‿at‿all/nɒ tə ˈtɔːl/
an houran‿hour/ə ˈnaʊə/ (h jest nieme)

3Łączące /r/ w brytyjskim angielskim

W brytyjskim angielskim litera r na końcu słowa jest zwykle niema: car /kɑː/, far /fɑː/, four /fɔː/, mother /ˈmʌðə/. Ale gdy następne słowo zaczyna się od samogłoski, /r/ wraca i łączy oba słowa. Nazywamy to łączącym /r/ (linking /r/). Przed spółgłoską albo na końcu zdania pozostaje nieme.

Przed samogłoską: /r/ słychaćPrzed spółgłoską: /r/ jest nieme
far‿away /fɑː rəˈweɪ/far from home /fɑː frəm ˈhəʊm/
four‿apples /fɔː ˈræpəlz/four bananas /fɔː bəˈnɑːnəz/
after‿all /ɑːftə ˈrɔːl/after lunch /ɑːftə ˈlʌntʃ/
where‿are you? /weə rə juː/where to? /ˈweə tuː/
more‿and more /mɔː rən ˈmɔː/more time /mɔː ˈtaɪm/
your‿umbrella /jɔː rʌmˈbrelə/your bag /jɔː ˈbæɡ/

4Łączenie za pomocą /j/ i /w/

Kiedy jedno słowo kończy się samogłoską, a następne zaczyna samogłoską, użytkownicy angielskiego nie robią przerwy. Zamiast tego wślizguje się między nie krótkie /j/ (jak polskie j albo y w yes) albo /w/ (jak w wet, podobne do polskiego ł). Dzieje się to naturalnie, z powodu ułożenia ust na końcu pierwszej samogłoski.

Po samogłoskach…Głoska łączącaPrzykłady
/iː/, /ɪ/, /eɪ/, /aɪ/, /ɔɪ/ (rozciągnięte wargi)/j/I‿j‿agree /aɪ jəˈɡriː/, the‿j‿end /ði ˈjend/, three‿j‿apples, say‿j‿it, my‿j‿uncle
/uː/, /əʊ/, /aʊ/ (zaokrąglone wargi)/w/go‿w‿out /ɡəʊ ˈwaʊt/, do‿w‿it /duː wɪt/, two‿w‿eggs, how‿w‿old, no‿w‿idea
  • ✓

    I‿j‿always walk to school. /aɪ ˈjɔːlweɪz/

  • ✓

    Do you want to go‿w‿out tonight? /ɡəʊ ˈwaʊt/

  • ✓

    He's only three‿j‿and a half. /θriː jən/

  • ✓

    Who‿w‿is it? /huː wɪz ɪt/

5Elizja: głoski, które znikają

Elizja oznacza, że w szybkiej mowie jakaś głoska nie jest wymawiana. Najczęstszy przypadek w angielskim to /t/ albo /d/ między dwiema spółgłoskami. Wymówienie trzech spółgłosek z rzędu jest trudne, więc środkowa często znika. Nie dzieje się tak przed samogłoską: wtedy /t/ albo /d/ łączy się z następnym słowem.

ZapisSzybka mowaCo znika
next door/neks ˈdɔː//t/ między /s/ a /d/
last night/lɑːs ˈnaɪt//t/ między /s/ a /n/
must be/mʌs bi//t/ między /s/ a /b/
I don't know/aɪ dəʊn ˈnəʊ//t/ między /n/ a /n/
old man/əʊl ˈmæn//d/ między /l/ a /m/
handbag/ˈhænbæɡ//d/ między /n/ a /b/
sandwich/ˈsænwɪdʒ//d/ wewnątrz słowa
  • ✓

    I saw him last night. → /lɑːs ˈnaɪt/ (t dropped before a consonant)

  • ✓

    Last‿of all, … → /lɑːs təv ˈɔːl/ (t kept and linked before a vowel)

  • ✓

    She lives next door. → /neks ˈdɔː/

  • ✓

    You must be tired. → /mʌs bi/

Elizja zachodzi też w wielu długich słowach: nieakcentowana samogłoska znika, więc słowo ma mniej sylab, niż sugeruje pisownia. Słowniki często podają te krótsze wymowy jako normalne.

SłowoTypowa wymowa brytyjskaSylaby
chocolate/ˈtʃɒklət/2 (nie 3)
different/ˈdɪfrənt/2 (nie 3)
family/ˈfæmli/2 (nie 3)
camera/ˈkæmrə/2 (nie 3)
interesting/ˈɪntrəstɪŋ/3 (nie 4)
vegetable/ˈvedʒtəbəl/3 (nie 4)
comfortable/ˈkʌmftəbəl/3 (nie 4)

6Upodobnienie: głoski, które się zmieniają

Upodobnienie (asymilacja) oznacza, że głoska na końcu jednego słowa zmienia się i upodabnia do pierwszej głoski następnego słowa. Ułatwia to mówienie, bo usta muszą mniej się poruszać. Najczęstsze zmiany dotyczą /n/, /t/ i /d/, które przed /p/, /b/, /m/ przesuwają się na wargi, a przed /k/, /ɡ/ — w tył jamy ustnej. Zjawisko to znasz z polskiego: „bank” wymawiamy z [ŋ], a „trąba” jak „tromba”.

ZmianaPrzed…Przykłady
/n/ → /m//p/, /b/, /m/ten boys /tem ˈbɔɪz/, green park /ɡriːm ˈpɑːk/, in Paris /ɪm ˈpærɪs/
/n/ → /ŋ//k/, /ɡ/ten cars /teŋ ˈkɑːz/, green grass /ɡriːŋ ˈɡrɑːs/, in Cardiff
/t/ → /p//p/, /b/, /m/that man /ðæp ˈmæn/, white bread /waɪp ˈbred/
/t/ → /k//k/, /ɡ/that car /ðæk ˈkɑː/, hot coffee
/d/ → /b//p/, /b/, /m/good boy /ɡʊb ˈbɔɪ/, red pen
/d/ → /ɡ//k/, /ɡ/good girl /ɡʊɡ ˈɡɜːl/, bad cold

Inny bardzo częsty rodzaj upodobnienia zachodzi, gdy po /t/ albo /d/ następuje /j/, zwykle w słowie you albo your. Dwie głoski łączą się w jedną nową: /t/ + /j/ daje /tʃ/ (jak w church, podobnie do polskiego „cz”), a /d/ + /j/ daje /dʒ/ (jak w jam, podobnie do polskiego „dż”).

ZapisSzybka mowa
did you/ˈdɪdʒuː/ albo /ˈdɪdʒə/
would you/ˈwʊdʒuː/
could you/ˈkʊdʒuː/
don't you/ˈdəʊntʃuː/
what you/ˈwɒtʃuː/
last year/lɑːs ˈtʃɪə/
  • ✓

    Did you enjoy the film? → /ˈdɪdʒə/

  • ✓

    Would you like some tea? → /ˈwʊdʒə/

  • ✓

    Why don't you come with us? → /ˈdəʊntʃə/

  • ✓

    I've got ten pounds. → /tem ˈpaʊndz/

7Formy słabe: powtórka

Wiele krótkich słów gramatycznych ma dwie wymowy. Forma słaba, zwykle z samogłoską /ə/ (szwa), jest w zdaniu normalna. Formy mocnej używamy tylko wtedy, gdy słowo jest akcentowane: na końcu zdania, w krótkich odpowiedziach albo gdy chcemy je przeciwstawić czy podkreślić. W polskim nie ma szwy, dlatego Polacy często wymawiają te słowa zbyt wyraźnie, z pełną samogłoską.

SłowoForma słaba (normalna)Forma mocna (akcentowana)
a / the/ə/ a book, /ðə/ the book/eɪ/, /ðiː/ (dla podkreślenia)
and/ən/ albo /n/: fish and chips/ænd/
to/tə/: I want to go./tuː/: Who are you talking to?
of/əv/ albo /ə/: a cup of tea/ɒv/: What's it made of?
for/fə/: It's for you./fɔː/: What's it for?
from/frəm/: a letter from Tom/frɒm/: Where are you from?
at/ət/: at home/æt/: What are you looking at?
can/kən/: I can swim./kæn/: Yes, I can.
was / were/wəz/, /wə/: It was late./wɒz/, /wɜː/: Yes, it was.
have / has/əv/, /əz/: Where have you been?/hæv/, /hæz/: Yes, I have.
do / does/də/, /dəz/: What do you think?/duː/, /dʌz/: Yes, I do.
some/səm/: some milk/sʌm/: Some people agree, others don't.
them / us/ðəm/, /əs/: Tell them. Help us./ðem/, /ʌs/: Not them, us!
than/ðən/: taller than me/ðæn/ (rzadko)

8Intonacja: opadająca i wznosząca

Intonacja to melodia mowy: sposób, w jaki głos wznosi się i opada. W angielskim najważniejszy ruch zachodzi na ostatnim akcentowanym słowie frazy. Intonacja opadająca (↘) zwykle sprawia wrażenie zakończonej, pewnej i pełnej wypowiedzi. Intonacja wznosząca (↗) zwykle sprawia wrażenie niedokończonej, otwartej albo pytającej. Intonacja może zmienić znaczenie zdania albo pokazać, co o nim myślisz.

TonUżywany wPrzykłady
Opadający ↘zdaniach oznajmującychI live in ↘Manchester.
Opadający ↘pytaniach z wh- (what, where, why, how…)Where do you ↘live? / What time is it ↘now?
Opadający ↘poleceniach i wykrzyknieniachClose the ↘door. / What a lovely ↘day!
Wznoszący ↗pytaniach typu tak/nieAre you ↗ready? / Have you seen my ↗keys?
Wznoszący ↗wyrażaniu zdziwienia, upewnianiu się, pytaniach-echachYou've finished ↗already? / ↗Really?
Wznoszący ↗uprzejmych albo przyjaznych pytaniach i propozycjachWould you like a ↗drink?
  • ✓

    She's moving to ↘Australia. (a statement: I'm telling you)

  • ✓

    She's moving to ↗Australia? (a question: I'm surprised, is that true?)

  • ✓

    What did you ↘say? (a normal wh-question)

  • ✓

    What did you ↗say? (I didn't hear you, please repeat)

9Question tags, wyliczenia i wybór

Question tags (isn't it?, haven't you?, can she?) można wymówić z dwoma różnymi tonami, a ton zmienia znaczenie. Przy tagu z intonacją opadającą jesteś pewien i zachęcasz słuchacza, żeby się zgodził: to nie jest prawdziwe pytanie. Przy tagu z intonacją wznoszącą nie jesteś pewien i naprawdę chcesz poznać odpowiedź.

TagZnaczeniePrzykład
Opadający ↘Jestem pewien; zgódź się ze mną.It's a lovely day, ↘isn't it?
Opadający ↘Jestem pewien; zgódź się ze mną.You're Tom's sister, ↘aren't you?
Wznoszący ↗Nie jestem pewien; to prawdziwe pytanie.You haven't seen my phone, ↗have you?
Wznoszący ↗Nie jestem pewien; to prawdziwe pytanie.The shop opens at nine, ↗doesn't it?

W wyliczeniu głos wznosi się na każdym elemencie, pokazując, że będzie coś jeszcze, i opada na ostatnim, pokazując, że wyliczenie się skończyło. W pytaniu z or intonacja mówi słuchaczowi, czy ma wybierać. Jeśli głos wznosi się na pierwszej możliwości i opada na ostatniej, jest to zamknięty wybór: wybierz jedno. Jeśli głos wznosi się w całym pytaniu, jest to pytanie typu tak/nie: czy chcesz cokolwiek z tej grupy?

  • ✓

    We need ↗eggs, ↗milk, ↗butter and ↘bread. (the list is complete)

  • ✓

    I speak ↗English, ↗Spanish and ↘Polish.

  • ✓

    Would you like ↗tea or ↘coffee? (choose one: tea or coffee)

  • ✓

    Would you like tea or ↗coffee? (do you want a hot drink? the answer can be yes or no)

10Wszystko razem

W prawdziwej mowie wszystkie te zjawiska zachodzą jednocześnie. Zobacz, jak naprawdę brzmi krótki dialog. Ćwicz tak: posłuchaj nagrania, potem przeczytaj transkrypcję i sam zaznacz połączenia (‿), znikające głoski i tony (↗ ↘). Na koniec powtarzaj kwestie, naśladując rytm i melodię, a nie tylko słowa.

  • ✓

    A: What‿are you doing at the weekend? → /ˈwɒ tə jə ˈduːɪŋ ət ðə ˌwiːkˈend/ ↘

  • ✓

    B: I'm going to visit my‿j‿aunt. → /tə/, /maɪ ˈjɑːnt/ ↘

  • ✓

    A: Did you say she lives next door to Sam? → /ˈdɪdʒə/, /neks ˈdɔː/ ↗

  • ✓

    B: That's right. You know her, ↘don't you? (I'm sure)

Mowa ciągła i intonacja: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.