1Dlaczego angielski brzmi tak szybko
W angielskich zdaniach ważne słowa (rzeczowniki, czasowniki główne, przymiotniki, przysłówki) są akcentowane: są głośniejsze, dłuższe i wyraźniejsze. Małe słowa gramatyczne między nimi (a, the, to, of, and, can, was…) są wciskane szybko i stają się bardzo krótkie. Do tego koniec jednego słowa łączy się z początkiem następnego, więc w obrębie frazy nie ma pauz między słowami.
- ✓
What do you want to do? → /ˈwɒt də jə ˈwɒn tə ˈduː/
- ✓
I'm going to get a cup of tea. → /aɪm ˈɡəʊɪŋ tə ˈɡe tə ˈkʌp ə ˈtiː/
- ✓
Did you get it? → /ˈdɪdʒə ˈɡe tɪt/
Główne zjawiska omawiane w tej lekcji
| Zjawisko | Co się dzieje | Przykład |
|---|---|---|
| Łączenie (linking) | dwa słowa łączą się ze sobą | an‿apple → /ə ˈnæpəl/ |
| Głoski łączące i wtrącone | dodatkowe /r/, /j/ albo /w/ łączy dwie samogłoski | far‿away, I‿agree, go‿out |
| Elizja (elision) | głoska znika | next door → /neks ˈdɔː/ |
| Upodobnienie (assimilation) | głoska zmienia się, upodabniając się do następnej | ten boys → /tem ˈbɔɪz/ |
| Formy słabe (weak forms) | małe słowa tracą pełną samogłoskę | to → /tə/, of → /əv/ |
2Łączenie spółgłoski z samogłoską
Kiedy słowo kończy się spółgłoską, a następne zaczyna się samogłoską, spółgłoska „przechodzi” do następnego słowa i je rozpoczyna. Dlatego an apple brzmi jak „a napple”, a turn off — jak „tur noff”. To najczęstszy rodzaj łączenia i bardzo łatwo go stosować samemu. W tej lekcji znak ‿ oznacza połączenie.
| Zapis | Z połączeniem | Brzmi jak |
|---|---|---|
| an apple | an‿apple | /ə ˈnæpəl/ |
| turn off | turn‿off | /tɜː ˈnɒf/ |
| pick it up | pick‿it‿up | /pɪ kɪ ˈtʌp/ |
| look at it | look‿at‿it | /ˈlʊ kə tɪt/ |
| get up | get‿up | /ɡe ˈtʌp/ |
| not at all | not‿at‿all | /nɒ tə ˈtɔːl/ |
| an hour | an‿hour | /ə ˈnaʊə/ (h jest nieme) |
3Łączące /r/ w brytyjskim angielskim
W brytyjskim angielskim litera r na końcu słowa jest zwykle niema: car /kɑː/, far /fɑː/, four /fɔː/, mother /ˈmʌðə/. Ale gdy następne słowo zaczyna się od samogłoski, /r/ wraca i łączy oba słowa. Nazywamy to łączącym /r/ (linking /r/). Przed spółgłoską albo na końcu zdania pozostaje nieme.
| Przed samogłoską: /r/ słychać | Przed spółgłoską: /r/ jest nieme |
|---|---|
| far‿away /fɑː rəˈweɪ/ | far from home /fɑː frəm ˈhəʊm/ |
| four‿apples /fɔː ˈræpəlz/ | four bananas /fɔː bəˈnɑːnəz/ |
| after‿all /ɑːftə ˈrɔːl/ | after lunch /ɑːftə ˈlʌntʃ/ |
| where‿are you? /weə rə juː/ | where to? /ˈweə tuː/ |
| more‿and more /mɔː rən ˈmɔː/ | more time /mɔː ˈtaɪm/ |
| your‿umbrella /jɔː rʌmˈbrelə/ | your bag /jɔː ˈbæɡ/ |
4Łączenie za pomocą /j/ i /w/
Kiedy jedno słowo kończy się samogłoską, a następne zaczyna samogłoską, użytkownicy angielskiego nie robią przerwy. Zamiast tego wślizguje się między nie krótkie /j/ (jak polskie j albo y w yes) albo /w/ (jak w wet, podobne do polskiego ł). Dzieje się to naturalnie, z powodu ułożenia ust na końcu pierwszej samogłoski.
| Po samogłoskach… | Głoska łącząca | Przykłady |
|---|---|---|
| /iː/, /ɪ/, /eɪ/, /aɪ/, /ɔɪ/ (rozciągnięte wargi) | /j/ | I‿j‿agree /aɪ jəˈɡriː/, the‿j‿end /ði ˈjend/, three‿j‿apples, say‿j‿it, my‿j‿uncle |
| /uː/, /əʊ/, /aʊ/ (zaokrąglone wargi) | /w/ | go‿w‿out /ɡəʊ ˈwaʊt/, do‿w‿it /duː wɪt/, two‿w‿eggs, how‿w‿old, no‿w‿idea |
- ✓
I‿j‿always walk to school. /aɪ ˈjɔːlweɪz/
- ✓
Do you want to go‿w‿out tonight? /ɡəʊ ˈwaʊt/
- ✓
He's only three‿j‿and a half. /θriː jən/
- ✓
Who‿w‿is it? /huː wɪz ɪt/
5Elizja: głoski, które znikają
Elizja oznacza, że w szybkiej mowie jakaś głoska nie jest wymawiana. Najczęstszy przypadek w angielskim to /t/ albo /d/ między dwiema spółgłoskami. Wymówienie trzech spółgłosek z rzędu jest trudne, więc środkowa często znika. Nie dzieje się tak przed samogłoską: wtedy /t/ albo /d/ łączy się z następnym słowem.
| Zapis | Szybka mowa | Co znika |
|---|---|---|
| next door | /neks ˈdɔː/ | /t/ między /s/ a /d/ |
| last night | /lɑːs ˈnaɪt/ | /t/ między /s/ a /n/ |
| must be | /mʌs bi/ | /t/ między /s/ a /b/ |
| I don't know | /aɪ dəʊn ˈnəʊ/ | /t/ między /n/ a /n/ |
| old man | /əʊl ˈmæn/ | /d/ między /l/ a /m/ |
| handbag | /ˈhænbæɡ/ | /d/ między /n/ a /b/ |
| sandwich | /ˈsænwɪdʒ/ | /d/ wewnątrz słowa |
- ✓
I saw him last night. → /lɑːs ˈnaɪt/ (t dropped before a consonant)
- ✓
Last‿of all, … → /lɑːs təv ˈɔːl/ (t kept and linked before a vowel)
- ✓
She lives next door. → /neks ˈdɔː/
- ✓
You must be tired. → /mʌs bi/
Elizja zachodzi też w wielu długich słowach: nieakcentowana samogłoska znika, więc słowo ma mniej sylab, niż sugeruje pisownia. Słowniki często podają te krótsze wymowy jako normalne.
| Słowo | Typowa wymowa brytyjska | Sylaby |
|---|---|---|
| chocolate | /ˈtʃɒklət/ | 2 (nie 3) |
| different | /ˈdɪfrənt/ | 2 (nie 3) |
| family | /ˈfæmli/ | 2 (nie 3) |
| camera | /ˈkæmrə/ | 2 (nie 3) |
| interesting | /ˈɪntrəstɪŋ/ | 3 (nie 4) |
| vegetable | /ˈvedʒtəbəl/ | 3 (nie 4) |
| comfortable | /ˈkʌmftəbəl/ | 3 (nie 4) |
6Upodobnienie: głoski, które się zmieniają
Upodobnienie (asymilacja) oznacza, że głoska na końcu jednego słowa zmienia się i upodabnia do pierwszej głoski następnego słowa. Ułatwia to mówienie, bo usta muszą mniej się poruszać. Najczęstsze zmiany dotyczą /n/, /t/ i /d/, które przed /p/, /b/, /m/ przesuwają się na wargi, a przed /k/, /ɡ/ — w tył jamy ustnej. Zjawisko to znasz z polskiego: „bank” wymawiamy z [ŋ], a „trąba” jak „tromba”.
| Zmiana | Przed… | Przykłady |
|---|---|---|
| /n/ → /m/ | /p/, /b/, /m/ | ten boys /tem ˈbɔɪz/, green park /ɡriːm ˈpɑːk/, in Paris /ɪm ˈpærɪs/ |
| /n/ → /ŋ/ | /k/, /ɡ/ | ten cars /teŋ ˈkɑːz/, green grass /ɡriːŋ ˈɡrɑːs/, in Cardiff |
| /t/ → /p/ | /p/, /b/, /m/ | that man /ðæp ˈmæn/, white bread /waɪp ˈbred/ |
| /t/ → /k/ | /k/, /ɡ/ | that car /ðæk ˈkɑː/, hot coffee |
| /d/ → /b/ | /p/, /b/, /m/ | good boy /ɡʊb ˈbɔɪ/, red pen |
| /d/ → /ɡ/ | /k/, /ɡ/ | good girl /ɡʊɡ ˈɡɜːl/, bad cold |
Inny bardzo częsty rodzaj upodobnienia zachodzi, gdy po /t/ albo /d/ następuje /j/, zwykle w słowie you albo your. Dwie głoski łączą się w jedną nową: /t/ + /j/ daje /tʃ/ (jak w church, podobnie do polskiego „cz”), a /d/ + /j/ daje /dʒ/ (jak w jam, podobnie do polskiego „dż”).
| Zapis | Szybka mowa |
|---|---|
| did you | /ˈdɪdʒuː/ albo /ˈdɪdʒə/ |
| would you | /ˈwʊdʒuː/ |
| could you | /ˈkʊdʒuː/ |
| don't you | /ˈdəʊntʃuː/ |
| what you | /ˈwɒtʃuː/ |
| last year | /lɑːs ˈtʃɪə/ |
- ✓
Did you enjoy the film? → /ˈdɪdʒə/
- ✓
Would you like some tea? → /ˈwʊdʒə/
- ✓
Why don't you come with us? → /ˈdəʊntʃə/
- ✓
I've got ten pounds. → /tem ˈpaʊndz/
7Formy słabe: powtórka
Wiele krótkich słów gramatycznych ma dwie wymowy. Forma słaba, zwykle z samogłoską /ə/ (szwa), jest w zdaniu normalna. Formy mocnej używamy tylko wtedy, gdy słowo jest akcentowane: na końcu zdania, w krótkich odpowiedziach albo gdy chcemy je przeciwstawić czy podkreślić. W polskim nie ma szwy, dlatego Polacy często wymawiają te słowa zbyt wyraźnie, z pełną samogłoską.
| Słowo | Forma słaba (normalna) | Forma mocna (akcentowana) |
|---|---|---|
| a / the | /ə/ a book, /ðə/ the book | /eɪ/, /ðiː/ (dla podkreślenia) |
| and | /ən/ albo /n/: fish and chips | /ænd/ |
| to | /tə/: I want to go. | /tuː/: Who are you talking to? |
| of | /əv/ albo /ə/: a cup of tea | /ɒv/: What's it made of? |
| for | /fə/: It's for you. | /fɔː/: What's it for? |
| from | /frəm/: a letter from Tom | /frɒm/: Where are you from? |
| at | /ət/: at home | /æt/: What are you looking at? |
| can | /kən/: I can swim. | /kæn/: Yes, I can. |
| was / were | /wəz/, /wə/: It was late. | /wɒz/, /wɜː/: Yes, it was. |
| have / has | /əv/, /əz/: Where have you been? | /hæv/, /hæz/: Yes, I have. |
| do / does | /də/, /dəz/: What do you think? | /duː/, /dʌz/: Yes, I do. |
| some | /səm/: some milk | /sʌm/: Some people agree, others don't. |
| them / us | /ðəm/, /əs/: Tell them. Help us. | /ðem/, /ʌs/: Not them, us! |
| than | /ðən/: taller than me | /ðæn/ (rzadko) |
8Intonacja: opadająca i wznosząca
Intonacja to melodia mowy: sposób, w jaki głos wznosi się i opada. W angielskim najważniejszy ruch zachodzi na ostatnim akcentowanym słowie frazy. Intonacja opadająca (↘) zwykle sprawia wrażenie zakończonej, pewnej i pełnej wypowiedzi. Intonacja wznosząca (↗) zwykle sprawia wrażenie niedokończonej, otwartej albo pytającej. Intonacja może zmienić znaczenie zdania albo pokazać, co o nim myślisz.
| Ton | Używany w | Przykłady |
|---|---|---|
| Opadający ↘ | zdaniach oznajmujących | I live in ↘Manchester. |
| Opadający ↘ | pytaniach z wh- (what, where, why, how…) | Where do you ↘live? / What time is it ↘now? |
| Opadający ↘ | poleceniach i wykrzyknieniach | Close the ↘door. / What a lovely ↘day! |
| Wznoszący ↗ | pytaniach typu tak/nie | Are you ↗ready? / Have you seen my ↗keys? |
| Wznoszący ↗ | wyrażaniu zdziwienia, upewnianiu się, pytaniach-echach | You've finished ↗already? / ↗Really? |
| Wznoszący ↗ | uprzejmych albo przyjaznych pytaniach i propozycjach | Would you like a ↗drink? |
- ✓
She's moving to ↘Australia. (a statement: I'm telling you)
- ✓
She's moving to ↗Australia? (a question: I'm surprised, is that true?)
- ✓
What did you ↘say? (a normal wh-question)
- ✓
What did you ↗say? (I didn't hear you, please repeat)
10Wszystko razem
W prawdziwej mowie wszystkie te zjawiska zachodzą jednocześnie. Zobacz, jak naprawdę brzmi krótki dialog. Ćwicz tak: posłuchaj nagrania, potem przeczytaj transkrypcję i sam zaznacz połączenia (‿), znikające głoski i tony (↗ ↘). Na koniec powtarzaj kwestie, naśladując rytm i melodię, a nie tylko słowa.
- ✓
A: What‿are you doing at the weekend? → /ˈwɒ tə jə ˈduːɪŋ ət ðə ˌwiːkˈend/ ↘
- ✓
B: I'm going to visit my‿j‿aunt. → /tə/, /maɪ ˈjɑːnt/ ↘
- ✓
A: Did you say she lives next door to Sam? → /ˈdɪdʒə/, /neks ˈdɔː/ ↗
- ✓
B: That's right. You know her, ↘don't you? (I'm sure)