1Have something done: usługi
Have + dopełnienie + imiesłów bierny używamy, gdy ktoś inny wykonuje dla nas pracę, zwykle dlatego, że mu płacimy albo że to jego zawód: fryzjerzy, mechanicy, dentyści, budowlańcy, sprzątacze. Osoby, która wykonuje pracę, często nie wymieniamy, bo to oczywiste. Szyk zdania jest bardzo ważny: dopełnienie (my hair, the car) stoi między have a imiesłowem biernym. Jeśli zmienisz szyk, znaczenie zmieni się całkowicie.
| Konstrukcja kauzatywna | Kto to zrobił? |
|---|---|
| I had my hair cut yesterday. | Ostrzygł mnie fryzjer. |
| We had the kitchen painted. | Pomalował ją malarz, nie my. |
| She has her nails done every month. | Paznokcie robi jej kosmetyczka. |
| He had his eyes tested. | Wzrok zbadał mu optyk. |
| They had a new boiler fitted. | Zamontował go hydraulik. |
| I need to have my suit cleaned. | Wyczyści go pralnia chemiczna. |
Porównaj
| Zdanie | Znaczenie |
|---|---|
| I cut my hair. | Zrobiłem to sam. |
| I had my hair cut. | Ktoś (fryzjer) zrobił to za mnie. |
| I had cut my hair. | Past Perfect: obciąłem je sam, zanim wydarzyło się coś innego. |
2Get something done: potocznie i z wysiłkiem
Get something done ma takie samo znaczenie jak have something done, ale jest bardziej potoczne i bardzo częste w codziennym brytyjskim angielskim. Get czasem sugeruje, że czynność wymaga wysiłku, organizacji lub pośpiechu — że musimy sprawić, żeby się wydarzyła: I must get this essay finished tonight. Finally, I got the washing machine fixed. Get jest też częstsze w trybie rozkazującym oraz po must, need to i should.
| have (neutralnie) | get (bardziej potocznie) |
|---|---|
| We had the car serviced. | We got the car serviced. |
| I'm having my teeth checked tomorrow. | I'm getting my teeth checked tomorrow. |
| You should have that cut looked at. | You should get that cut looked at. |
- ✓
Get your hair cut! It's far too long.
- ✓
I need to get my phone screen replaced.
- ✓
We finally got the roof repaired after months of phone calls.
- ✓
I'll get the documents sent to you by Friday.
- ✓
Where did you get your photos printed?
3Przykre doświadczenia: She had her bag stolen
Tej samej konstrukcji — have / get + dopełnienie + imiesłów bierny — używamy, mówiąc o nieprzyjemnych rzeczach, które nam się przytrafiają, zwykle z czyjejś winy. W tym przypadku nie zorganizowaliśmy tej czynności i oczywiście jej nie chcieliśmy. Znaczenie jest podobne do strony biernej, ale nacisk pada na osobę, która ucierpiała. To użycie jest bardzo częste ze słowami takimi jak stolen, broken, damaged i cancelled. Po polsku powiedzielibyśmy na przykład „ukradli jej torebkę”.
| Konstrukcja kauzatywna (doświadczenie) | Znaczenie bierne |
|---|---|
| She had her bag stolen on the train. | Jej torebka została skradziona. |
| We had our flight cancelled. | Nasz lot został odwołany. |
| He got his nose broken playing rugby. | Złamano mu nos. |
| They had their car damaged in the storm. | Ich samochód został uszkodzony. |
| I had my phone taken while I was asleep on the bus. | Zabrano mi telefon. |
4Konstrukcja kauzatywna w różnych czasach
Aby pokazać czas, zmieniamy tylko have lub get. Imiesłów bierny pozostaje taki sam w każdej formie. Ponieważ have jest tu zwykłym czasownikiem głównym, pytania i przeczenia w czasach Present Simple i Past Simple tworzymy za pomocą do, does i did — a nie haven't czy hadn't.
| Czas | Przykład |
|---|---|
| Present simple | I have my car washed every month. |
| Present continuous | We're having the house painted this week. |
| Past simple | She had her hair dyed last Saturday. |
| Past continuous | I was having my teeth cleaned when you called. |
| Present perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| Past perfect | He had had his bike stolen twice before. |
| Future (will) | I'll have the documents delivered to your office. |
| Going to | They're going to have a swimming pool built. |
| Czasownik modalny | You should get your brakes checked. |
| Forma -ing | I hate having my photo taken. |
| Bezokolicznik | I need to have this jacket cleaned. |
Pytania i przeczenia
| Przeczenie | Pytanie |
|---|---|
| I didn't have my hair cut. | Did you have your hair cut? |
| She doesn't have her nails done. | Where does she have her nails done? |
| We haven't had the windows cleaned yet. | Have you had the windows cleaned? |
| He isn't getting his car fixed. | When are you getting your car fixed? |
5Have someone do / get someone to do
Czasem chcemy powiedzieć, kto wykonuje pracę. Wtedy używamy innej konstrukcji: osoba jest dopełnieniem, a czasownik jest w stronie czynnej. Z have używamy formy podstawowej czasownika bez to: I'll have the receptionist call you a taxi. Z get używamy to + forma podstawowa: I got my brother to help me. Get someone to do something często oznacza przekonanie kogoś albo poproszenie go o coś, czego może nie chcieć robić (po polsku: „namówić kogoś, żeby…”).
| Konstrukcja | Przykład |
|---|---|
| have + osoba + forma podstawowa | The manager had her assistant book the hotel. |
| have + osoba + forma podstawowa | I'll have the mechanic check the tyres. |
| get + osoba + to + forma podstawowa | I got my sister to lend me her car. |
| get + osoba + to + forma podstawowa | Can you get Tom to call me back? |
| have / get + rzecz + imiesłów bierny | I had / got the tyres checked. |
- ✓
I finally got my dad to buy me a new laptop.
- ✓
The teacher had the students write a summary.
- ✓
We couldn't get the baby to sleep.
- ✓
I'll have someone show you to your room.
6Konstrukcja kauzatywna czy strona bierna?
Zarówno konstrukcja kauzatywna, jak i strona bierna używają imiesłowu biernego i obie skupiają się na czynności, a nie na wykonawcy. Różnica polega na tym, na czym pada nacisk. W zdaniu w stronie biernej podmiotem jest rzecz: The car was repaired. W zdaniu kauzatywnym podmiotem jest osoba, która zorganizowała usługę (albo doznała przykrego doświadczenia): I had the car repaired. Konstrukcja kauzatywna mówi nam więc, kto chciał lub zorganizował czynność.
| Strona bierna (nacisk na rzecz) | Konstrukcja kauzatywna (nacisk na osobę) |
|---|---|
| My car was repaired yesterday. | I had my car repaired yesterday. |
| The house is being painted. | We're having the house painted. |
| Her bag was stolen. | She had her bag stolen. |
| My eyes have just been tested. | I've just had my eyes tested. |
Obie konstrukcje są poprawne, ale konstrukcja kauzatywna brzmi naturalniej, gdy mówisz o sobie i swoich sprawach. W rozmowie I had my car repaired brzmi dużo bardziej osobiście niż My car was repaired.
7Przydatne słownictwo: usługi
Oto kilka przydatnych kolokacji, które często występują z have / get something done. Jeśli nauczysz się ich jako gotowych zwrotów, będziesz mówić naturalniej.
| Miejsce / osoba | Zwroty kauzatywne |
|---|---|
| Fryzjer | have your hair cut / dyed / styled |
| Warsztat samochodowy | have your car serviced / repaired / washed |
| Optyk | have your eyes tested, have new glasses made |
| Dentysta | have a tooth filled / taken out, have your teeth checked |
| W domu | have the house painted, have a new kitchen fitted, have the windows cleaned |
| Krawiec / pralnia chemiczna | have a dress altered, have a suit cleaned |
| Sklep z telefonami | have your screen replaced, have your phone repaired |
- ✓
I'm having a tooth filled on Friday. I'm not looking forward to it!
- ✓
My gran had her wedding dress altered for my sister.
- ✓
When did you last have your car serviced?
8Typowe błędy
Większość błędów w konstrukcji kauzatywnej dotyczy szyku zdania oraz używania formy Past Simple zamiast imiesłowu biernego. Zapamiętaj schemat: have / get + rzecz + imiesłów bierny.