1Trzy wymowy
| Dźwięk | Po… | Przykłady |
|---|---|---|
| /t/ | dźwiękach bezdźwięcznych: /p/, /k/, /f/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /θ/ | stopped, walked, laughed, kissed, washed, watched |
| /d/ | dźwiękach dźwięcznych i wszystkich samogłoskach | lived, played, cleaned, called, tried, opened |
| /ɪd/ | tylko /t/ i /d/ | wanted, started, needed, decided, visited |
Jeśli uczyłeś się wymowy końcówki -s (cats /s/, dogs /z/, buses /ɪz/), to wszystko będzie ci znajome. Zasada jest dokładnie taka sama: po dźwięku bezdźwięcznym jest bezdźwięczna końcówka, po dźwięku dźwięcznym — dźwięczna końcówka, a dźwięk zbyt podobny do końcówki dostaje dodatkową samogłoskę.
2Dźwięki dźwięczne i bezdźwięczne
Wiele angielskich spółgłosek tworzy pary — tak samo jak w polskim (p – b, t – d, k – g, f – w, s – z). W każdej parze usta, wargi i język są w tej samej pozycji. Różnica polega na głosie. W dźwięku bezdźwięcznym jest tylko powietrze. W dźwięku dźwięcznym drga gardło. Połóż palce na gardle i powiedz długie ssss, a potem długie zzzz — czujesz drganie przy zzzz?
| Bezdźwięczne (tylko powietrze) | Dźwięczne (drga gardło) |
|---|---|
| /p/ — hope | /b/ — rob |
| /t/ — wait | /d/ — need |
| /k/ — cook | /ɡ/ — hug |
| /f/ — laugh | /v/ — live |
| /s/ — dance | /z/ — close |
| /ʃ/ — wash | /ʒ/ — (rzadko na końcu czasowników) |
| /tʃ/ — watch | /dʒ/ — change |
| — | /m/, /n/, /l/, /r/ i wszystkie samogłoski — climb, clean, call, play |
3/t/ po dźwiękach bezdźwięcznych
Gdy czasownik kończy się dźwiękiem bezdźwięcznym, -ed brzmi jak krótkie /t/. Nie dodajemy samogłoski ani sylaby. To /t/ jest szybkie i lekkie, na samym końcu słowa.
| Ostatni dźwięk | Przykłady |
|---|---|
| /p/ | stopped /stɒpt/, hoped /həʊpt/, helped /helpt/, shopped |
| /k/ | walked /wɔːkt/, cooked /kʊkt/, liked /laɪkt/, asked /ɑːskt/ |
| /f/ | laughed /lɑːft/, coughed /kɒft/ |
| /s/ | kissed /kɪst/, missed /mɪst/, danced /dɑːnst/, fixed /fɪkst/ |
| /ʃ/ | washed /wɒʃt/, finished /ˈfɪnɪʃt/, pushed /pʊʃt/ |
| /tʃ/ | watched /wɒtʃt/, touched /tʌtʃt/ |
- ✓
I walked /t/ to school and helped /t/ my teacher.
- ✓
She washed /t/ her hair and watched /t/ TV.
- ✓
We missed /t/ the bus, so we laughed /t/ and waited /ɪd/ for the next one.
4/d/ po dźwiękach dźwięcznych i samogłoskach
Gdy czasownik kończy się dźwięczną spółgłoską lub samogłoską, -ed brzmi jak /d/. To najczęstsza wymowa. Znów nie ma dodatkowej sylaby: played to jedna sylaba, tak samo jak play. Uwaga: w polskim na końcu słowa „d” zwykle brzmi jak „t” (np. „sad” wymawiamy „sat”). W angielskim staraj się, żeby końcowe /d/ było dźwięczne: played /pleɪd/, a nie „plejt”.
| Ostatni dźwięk | Przykłady |
|---|---|
| /b/ | robbed /rɒbd/, climbed /klaɪmd/ |
| /ɡ/ | hugged /hʌɡd/, jogged /dʒɒɡd/ |
| /v/ | lived /lɪvd/, loved /lʌvd/, arrived /əˈraɪvd/ |
| /z/ | closed /kləʊzd/, used /juːzd/, surprised |
| /dʒ/ | changed /tʃeɪndʒd/, arranged |
| /m/, /n/ | cleaned /kliːnd/, opened /ˈəʊpənd/, rained /reɪnd/ |
| /l/ | called /kɔːld/, smiled /smaɪld/, travelled /ˈtrævəld/ |
| samogłoska | played /pleɪd/, stayed, tried /traɪd/, studied /ˈstʌdid/, enjoyed |
- ✓
It rained /d/ all day, so we stayed /d/ at home.
- ✓
My mum called /d/ and I answered /d/ the phone.
- ✓
They cleaned /d/ the flat and opened /d/ all the windows.
5/ɪd/: dodatkowa sylaba po /t/ i /d/
Tylko czasowniki zakończone dźwiękami /t/ lub /d/ dostają dodatkową sylabę: /ɪd/. Słowo staje się dłuższe o jedną sylabę. To jedyna grupa, w której słychać e w -ed.
| Czasownik | Past Simple | Sylaby |
|---|---|---|
| want /wɒnt/ | wanted /ˈwɒntɪd/ | 1 → 2 |
| start /stɑːt/ | started /ˈstɑːtɪd/ | 1 → 2 |
| wait /weɪt/ | waited /ˈweɪtɪd/ | 1 → 2 |
| need /niːd/ | needed /ˈniːdɪd/ | 1 → 2 |
| end /end/ | ended /ˈendɪd/ | 1 → 2 |
| hate /heɪt/ | hated /ˈheɪtɪd/ | 1 → 2 |
| visit /ˈvɪzɪt/ | visited /ˈvɪzɪtɪd/ | 2 → 3 |
| decide /dɪˈsaɪd/ | decided /dɪˈsaɪdɪd/ | 2 → 3 |
| invite /ɪnˈvaɪt/ | invited /ɪnˈvaɪtɪd/ | 2 → 3 |
- ✓
The lesson started /ɪd/ at nine and ended /ɪd/ at ten.
- ✓
We visited /ɪd/ our aunt and she invited /ɪd/ us for lunch.
- ✓
I needed /ɪd/ some help, so I waited /ɪd/ for my dad.
6Duży błąd: za dużo sylab
W wielu językach, także w polskim, słowa czyta się prawie tak, jak się je pisze. Dlatego uczący się często czytają -ed wszędzie jako osobną sylabę: „wok-ed”, „plej-ed”, „klin-ed”. Dla rodzimych użytkowników angielskiego brzmi to bardzo dziwnie i może sprawić, że twoja mowa będzie wolna i trudna do zrozumienia. Policz sylaby: większość form przeszłych ma dokładnie tyle samo sylab co forma podstawowa.
| Czasownik | Sylaby | Typowy błąd |
|---|---|---|
| walked /wɔːkt/ | 1 | 'walk-ed' (2) |
| played /pleɪd/ | 1 | 'play-ed' (2) |
| cleaned /kliːnd/ | 1 | 'clean-ed' (2) |
| watched /wɒtʃt/ | 1 | 'watch-ed' (2) |
| loved /lʌvd/ | 1 | 'lov-ed' (2) |
| listened /ˈlɪsənd/ | 2 | 'lis-ten-ed' (3) |
| wanted /ˈwɒntɪd/ | 2 | — (tutaj dwie sylaby są poprawne) |
7Teraźniejszość czy przeszłość? Pary minimalne
Czasem jedyną różnicą między teraźniejszością a przeszłością jest jeden mały dźwięk na końcu. W tych parach to końcówka -ed jako jedyna mówi słuchaczowi, kiedy coś się stało. Powiedz każdą parę powoli, potem szybciej, i wyraźnie wymów ostatni dźwięk.
| Teraźniejszość | Przeszłość |
|---|---|
| I watch TV. | I watched /t/ TV. |
| We live in Leeds. | We lived /d/ in Leeds. |
| They play tennis. | They played /d/ tennis. |
| I want a dog. | I wanted /ɪd/ a dog. |
| We need help. | We needed /ɪd/ help. |
| I like it. | I liked /t/ it. |
8Kilka wyjątków: naked, wicked
Zasada z tej lekcji dotyczy czasowników. Niewielka liczba przymiotników zakończonych na -ed zawsze ma wymowę /ɪd/, choć dźwięk przed -ed to nie /t/ ani /d/. Na poziomie A2 nie są ci często potrzebne, ale dobrze je znać.
| Przymiotnik | Wymowa | Znaczenie |
|---|---|---|
| naked | /ˈneɪkɪd/ | nagi, bez ubrania |
| wicked | /ˈwɪkɪd/ | bardzo zły, niegodziwy (a wicked witch) |
| crooked | /ˈkrʊkɪd/ | krzywy, nie prosty (a crooked line) |