1Czym jest Present Perfect?
W języku polskim mamy właściwie jeden czas przeszły. W angielskim są dwa często używane: Past Simple i Present Perfect. Past Simple opowiada historię o zakończonym czasie: I lost my keys yesterday. Present Perfect to czas teraźniejszy ze spojrzeniem w przeszłość. Czynność wydarzyła się przed chwilą obecną, ale interesuje nas jej skutek albo doświadczenie teraz — a nie to, kiedy dokładnie się wydarzyła.
| Present Perfect | Co to znaczy teraz |
|---|---|
| I've lost my keys. | Nie mogę teraz otworzyć drzwi. |
| She has broken her arm. | Jej ręka jest teraz w gipsie. |
| We've finished our homework. | Teraz jesteśmy wolni. |
| Have you ever been to Italy? | Czy masz takie doświadczenie w życiu? |
Używaj have z I, you, we i they, a has z he, she i it (oraz z każdą jedną osobą lub rzeczą). Have i has są tu czasownikami posiłkowymi — nie znaczą „mieć”. Znaczenie niesie imiesłów (finished, seen, eaten…).
| Podmiot | have / has | Przykład |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have + imiesłów | They have visited London twice. |
| he / she / it | has + imiesłów | My dad has cooked dinner. |
2Formy skrócone, przeczenia i pytania
W mowie używamy form skróconych: I've, you've, we've, they've, he's, she's, it's. W przeczeniach dodajemy not: haven't i hasn't. W pytaniach stawiamy have lub has przed podmiotem. Nie używamy do, does ani did.
| I / you / we / they | he / she / it | |
|---|---|---|
| Zdanie twierdzące | I've seen it. | She's seen it. |
| Zdanie przeczące | I haven't seen it. | She hasn't seen it. |
| Pytanie | Have you seen it? | Has she seen it? |
| Krótkie odpowiedzi | Yes, I have. / No, I haven't. | Yes, she has. / No, she hasn't. |
- ✓
We've bought a new sofa.
- ✓
Tom hasn't called me.
- ✓
Have you finished your dinner? — Yes, I have.
- ✓
What have you done to your hair? It looks great!
3Imiesłowy czasowników regularnych
W czasownikach regularnych imiesłów bierny ma taką samą formę jak Past Simple: dodajemy -ed. Zasady pisowni też są takie same.
| Zasada | Przykłady |
|---|---|
| większość czasowników + ed | work → worked, visit → visited, watch → watched |
| czasownik kończy się na -e + d | live → lived, like → liked, dance → danced |
| spółgłoska + y → ied | study → studied, try → tried, carry → carried |
| krótki czasownik zakończony na samogłoskę + spółgłoskę → podwajamy spółgłoskę | stop → stopped, plan → planned, (w brytyjskim) travel → travelled |
- ✓
I've finished my project.
- ✓
She's tidied her room.
- ✓
They've stopped the game because of the rain.
4Imiesłowy czasowników nieregularnych
Czasowniki nieregularne mają specjalne formy. Czasem imiesłów bierny jest taki sam jak forma Past Simple (buy – bought – bought). Czasem jest inny (see – saw – seen). Trzeba się ich nauczyć — trzecia kolumna w tabeli czasowników nieregularnych to właśnie imiesłów bierny (past participle).
Często używane czasowniki nieregularne
| Forma podstawowa | Past Simple | Imiesłów bierny (past participle) |
|---|---|---|
| be | was / were | been |
| go | went | gone / been |
| do | did | done |
| see | saw | seen |
| eat | ate | eaten |
| write | wrote | written |
| take | took | taken |
| break | broke | broken |
| forget | forgot | forgotten |
| give | gave | given |
| speak | spoke | spoken |
| fly | flew | flown |
| have | had | had |
| make | made | made |
| buy | bought | bought |
| lose | lost | lost |
| find | found | found |
| meet | met | met |
| read | read /red/ | read /red/ |
| come | came | come |
- ✓
Have you eaten sushi?
- ✓
I've written three emails this morning.
- ✓
Oh no! I've forgotten my homework.
- ✓
My friends have come to help me.
5Doświadczenia życiowe: ever i never
Czasu Present Perfect często używamy, gdy mówimy o doświadczeniach z naszego życia aż do teraz. Nie mówimy, kiedy to się wydarzyło, bo czas nie jest ważny — liczy się tylko doświadczenie. W pytaniach używamy ever (= kiedykolwiek w życiu). W odpowiedziach używamy never (= nigdy).
- ✓
Have you ever been to Scotland? — Yes, I have. / No, I haven't.
- ✓
Has she ever ridden a horse?
- ✓
I've never eaten snails.
- ✓
My grandma has never used a computer.
- ✓
We've visited Paris three times.
- ✓
This is the best pizza I've ever eaten!
Ever i never stoją między have/has a imiesłowem. Never samo w sobie znaczy „nie”, więc nie łączymy go z haven't ani hasn't. W twierdzących odpowiedziach nie używamy ever: Yes, I've been there. ✗ Yes, I've ever been there.
6Been czy gone?
Czasownik go ma dwa imiesłowy bierne. Gone oznacza, że ktoś gdzieś poszedł lub pojechał i nadal tam jest (albo jest w drodze) — nie ma go tu teraz. Been oznacza, że ktoś gdzieś był i wrócił. Dlatego mówiąc o doświadczeniach życiowych, używamy been: Have you ever been to Spain?
| Zdanie | Znaczenie |
|---|---|
| Anna has gone to the shops. | Jest teraz w sklepie albo w drodze do niego. Nie ma jej tutaj. |
| Anna has been to the shops. | Poszła do sklepu i wróciła. Oto zakupy! |
| They've gone to Greece. | Są teraz w Grecji, na wakacjach. |
| They've been to Greece. | Kiedyś byli w Grecji i wrócili. |
- ✓
Where's Dad? — He's gone to work.
- ✓
I've been to the dentist. My teeth are fine.
- ✓
Have you ever been to Wales?
7Just: przed chwilą
Just znaczy „przed chwilą, dopiero co”. W brytyjskim angielskim bardzo często łączy się z czasem Present Perfect, gdy przekazujemy nowinę albo mówimy o czymś, co wydarzyło się przed momentem. Just stoi między have/has a imiesłowem.
- ✓
I've just had lunch, so I'm not hungry.
- ✓
The film has just started. Sit down!
- ✓
Guess what! Ella has just passed her driving test!
- ✓
We've just got home.
8Already i yet
Already znaczy „już” — wcześniej, niż się spodziewaliśmy. Używamy go w zdaniach twierdzących i stawiamy między have/has a imiesłowem. Yet znaczy „jeszcze / już” w znaczeniu „do tej pory” i pokazuje, że spodziewamy się, że coś się wydarzy. Używamy go tylko w przeczeniach i pytaniach i stawiamy na końcu zdania.
| Słowo | Typ zdania | Miejsce i przykład |
|---|---|---|
| already | twierdzące | I've already done my homework. |
| yet | przeczące | I haven't done my homework yet. |
| yet | pytające | Have you done your homework yet? |
- ✓
Do you want to see the film? — No, thanks. I've already seen it.
- ✓
Is Mark here? — No, he hasn't arrived yet.
- ✓
Have you bought the tickets yet?
- ✓
It's only nine o'clock and she's already finished her work!
- ✓
The letter hasn't come yet. Maybe tomorrow.
9Present Perfect czy Past Simple?
To najważniejsza różnica na poziomie A2. Jeśli mówimy albo pytamy, kiedy coś się wydarzyło, podając zakończony czas (yesterday, last week, in 2020, two days ago, when I was a child), musimy użyć czasu Past Simple. Jeśli czasu nie podajemy albo nie jest on ważny, a myślimy o teraźniejszości, używamy czasu Present Perfect.
| Present Perfect (bez zakończonego czasu) | Past Simple (zakończony czas) |
|---|---|
| I've seen this film. | I saw this film last week. |
| She's lost her phone. | She lost her phone yesterday. |
| Have you been to Paris? | When did you go to Paris? |
| They've just arrived. | They arrived ten minutes ago. |
| I've never met him. | I met him in 2022. |
Określenia czasu
| Z czasem Present Perfect | Z czasem Past Simple |
|---|---|
| ever, never | yesterday, last night |
| just, already, yet | last week / month / year |
| today, this week (czas jeszcze się nie skończył) | two days ago, an hour ago |
| (bez określenia czasu) | in 2019, on Monday, when I was young |