1Could: przeszła forma can
Znasz już can, którego używamy, mówiąc o tym, co umiemy teraz: I can speak English. Gdy mówimy o przeszłości, can zmienia się w could, a can't — w couldn't. Could jest czasownikiem modalnym, tak jak can, więc obowiązują te same zasady: jedna forma dla wszystkich osób, bez -s przy he, she i it, bez to po nim i z czasownikiem głównym w formie podstawowej.
| Teraz (teraźniejszość) | W przeszłości |
|---|---|
| I can swim. | I could swim when I was five. |
| She can't read yet. | She couldn't read when she was three. |
| Can you speak French? | Could you speak French before you moved to Paris? |
| We can see the mountains. | We could see the mountains from our hotel. |
2Zdania twierdzące i przeczące: could / couldn't + forma podstawowa czasownika
Could używamy, mówiąc o ogólnej umiejętności w przeszłości: o czymś, co umieliśmy robić przez dłuższy czas, a nie tylko raz. Couldn't używamy, mówiąc o czymś, czego nie umieliśmy albo nie byliśmy w stanie zrobić. Pełna forma przecząca to could not, ale w mowie i w nieformalnym piśmie prawie zawsze mówimy couldn't. Często dodajemy, kiedy to było prawdą, za pomocą określeń czasu, takich jak when I was six, at the age of ten, last year, before czy in those days.
| Podmiot | Zdanie twierdzące | Zdanie przeczące |
|---|---|---|
| I | I could read when I was four. | I couldn't swim until I was ten. |
| you | You could run very fast at school. | You couldn't speak English then. |
| he / she / it | My grandad could play the violin. | Our old dog couldn't see very well. |
| we / they | They could speak three languages. | We couldn't afford a car in those days. |
- ✓
Mozart could play the piano at the age of four.
- ✓
When I was little, I couldn't say the letter r.
- ✓
My mum could dance really well when she was young.
- ✓
Before the internet, people couldn't send emails.
- ✓
Last year I couldn't cook at all. Now I can make pasta and soup!
3Przeszłość wymaga could, a nie can
W języku polskim czas przeszły widać w samym czasowniku („umiałem”, „mogłam”), ale niektórzy uczniowie i tak zostają przy can, bo czas wydaje im się jasny z kontekstu. W angielskim przeszłość musi pokazać czasownik modalny. Jeśli zdanie dotyczy przeszłości (when I was five, last week, yesterday, in 2010), użyj could lub couldn't, a nie can czy can't.
- ✗
I can swim when I was five.
When I was five to przeszłość → could.
- ✓
I could swim when I was five.
- ✗
I can't sleep last night.
Last night to przeszłość → couldn't.
- ✓
I couldn't sleep last night. The neighbours were very noisy.
- ✓
I can swim now, and I could swim when I was five too.
4Pytania i krótkie odpowiedzi
Aby utworzyć pytanie, stawiamy could przed podmiotem. Nie używamy did, ponieważ could jest czasownikiem modalnym i samo tworzy pytania. Gdy mamy zaimek pytający (what, where, how, how many…), stoi on na początku. W krótkich odpowiedziach używamy tylko podmiotu i could lub couldn't, bez czasownika głównego.
| Pytanie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Could you swim when you were five? | Yes, I could. / No, I couldn't. |
| Could your grandma drive? | Yes, she could. / No, she couldn't. |
| What could you do at the age of three? | I could count to ten and sing songs. |
| How many languages could he speak? | He could speak four. |
5Was / were able to: forma
Be able to znaczy to samo co can: mieć umiejętność albo możliwość zrobienia czegoś. W przeszłości używamy was able to z I, he, she i it oraz were able to z you, we i they. Uwaga: tutaj przed czasownikiem głównym potrzebujemy to, ponieważ able jest przymiotnikiem, a nie czasownikiem modalnym. Able wymawiamy /ˈeɪbl/.
| Forma | Przykład |
|---|---|
| I / he / she / it was able to + verb | She was able to fix the bike herself. |
| you / we / they were able to + verb | We were able to see the whole city from the tower. |
| zdanie przeczące: wasn't / weren't able to | I wasn't able to find my keys. |
| pytanie: Was / Were + podmiot + able to…? | Were you able to buy the tickets? |
| krótkie odpowiedzi | Yes, I was. / No, we weren't. |
6Jeden sukces w jednej sytuacji: was able to, a nie could
To najważniejsza zasada w tej lekcji. Could dotyczy ogólnej umiejętności: czegoś, co mogliśmy robić wiele razy, przez dłuższy czas. Ale gdy mówimy o jednej konkretnej sytuacji w przeszłości, w której coś było trudne, a nam się udało, nie używamy could w zdaniu twierdzącym. Używamy was / were able to albo managed to (managed to = zrobiliśmy to, ale nie było łatwo). Po polsku w takiej sytuacji często mówimy „udało mi się”.
| Ogólna umiejętność (wiele razy) | Jeden sukces w jednej sytuacji |
|---|---|
| I could swim well when I was ten. | The sea was rough, but I was able to swim back to the beach. |
| My dad could fix almost anything. | Yesterday my dad managed to fix the old radio. |
| She could run fast. | She was able to catch the bus because she ran fast. |
| They could speak good English. | They were able to ask for directions in English. |
- ✓
The exam was difficult, but I was able to answer all the questions.
- ✓
The door was stuck, but we managed to open it.
- ✓
After two hours, Leo was able to solve the puzzle.
- ✗
The exam was difficult, but I could answer all the questions.
Jeden sukces w jednej sytuacji → was able to / managed to.
7W przeczeniach couldn't pasuje do obu sytuacji
Zasada o jednej sytuacji dotyczy tylko zdań twierdzących. W przeczeniach couldn't jest poprawne zarówno dla ogólnej umiejętności, jak i dla jednej konkretnej sytuacji. Wasn't / weren't able to też jest poprawne, ale couldn't jest krótsze i częstsze w mowie.
| Sytuacja | Zdanie przeczące |
|---|---|
| Ogólna umiejętność | I couldn't swim until I was eight. |
| Jedna sytuacja | I couldn't find my keys this morning. / I wasn't able to find my keys this morning. |
| Jedna sytuacja | We couldn't get tickets for the concert. It was sold out. |
| Jedna sytuacja | Sofia wasn't able to come to the party because she was ill. |
- ✓
It was very foggy, so we couldn't see the road.
- ✓
I tried to call you, but I couldn't get through.
- ✓
The box was too heavy. Ben wasn't able to lift it.
8Could + see, hear, smell, understand, remember
Od powyższej zasady jest jeden ważny wyjątek. Z czasownikami zmysłów (see, hear, smell, taste, feel) oraz z understand i remember używamy could nawet wtedy, gdy chodzi o jedną konkretną sytuację. To bardzo częste: From my window I could see the sea. Z tymi czasownikami oczywiście mówimy też couldn't: I couldn't hear you.
- ✓
From the top of the hill we could see the whole town.
- ✓
The music was so loud that I couldn't hear you.
- ✓
I could smell fresh bread when I walked past the bakery.
- ✓
The teacher spoke slowly, so I could understand everything.
- ✓
Could you hear the fireworks last night?
- ✓
I could remember all the words in the test.
9Umiejętności w przyszłości: will be able to
Can nie ma formy przyszłej: nie możemy powiedzieć will can. Gdy mówimy o nowej umiejętności albo możliwości w przyszłości, używamy will be able to (forma skrócona 'll be able to). Forma przecząca to won't be able to. Często używamy tego, mówiąc o umiejętnościach, których uczymy się teraz.
- ✓
After this course, you'll be able to order food in English.
- ✓
One day I will be able to play this song on the guitar.
- ✓
Sorry, I won't be able to come on Saturday. I'm visiting my grandparents.
- ✓
Will we be able to see the stars tonight? — Yes, if it isn't cloudy.
10Could nie zawsze oznacza przeszłość
Uwaga: could ma też inne zastosowania i wtedy dotyczy teraźniejszości albo przyszłości, a nie przeszłości. Jest uprzejmą formą can w prośbach (Could you help me?) i używamy go, gdy proponujemy jakiś pomysł (We could go to the beach tomorrow). Znaczenie pomaga odczytać kontekst.
| Zastosowanie | Przykład |
|---|---|
| Umiejętność w przeszłości | I could read when I was four. |
| Uprzejma prośba (teraz) | Could you pass the salt, please? |
| Prośba o pozwolenie (teraz) | Could I use your phone? |
| Propozycja albo pomysł | We could have a picnic on Sunday. |