1Podmiot + czasownik + dopełnienie
Podmiot (subject) to osoba lub rzecz, która wykonuje czynność. Stoi na początku. Czasownik (verb) to czynność (lub stan) i stoi zaraz po podmiocie. Dopełnienie (object) to osoba lub rzecz, która „odbiera” czynność, i stoi po czasowniku. W wielu językach, także w polskim, te części można przestawiać, ale w angielskim nie: miejsce w zdaniu mówi nam, co ono znaczy.
| Podmiot | Czasownik | Dopełnienie |
|---|---|---|
| I | like | pizza. |
| My brother | plays | the guitar. |
| We | watch | TV in the evening. |
| Sara | speaks | three languages. |
| The children | love | their teacher. |
- ✓
The dog sees the cat.
Czynność wykonuje pies.
- ✓
The cat sees the dog.
Teraz czynność wykonuje kot. Znaczenie jest inne!
- ✗
Pizza I like.
Dopełnienie nie może stać na początku.
- ✗
I pizza like.
Czasownik stoi przed dopełnieniem.
Niektóre czasowniki nie potrzebują dopełnienia: I sleep. She works. The baby is crying. Wtedy zdanie to po prostu podmiot + czasownik albo podmiot + czasownik + inne informacje (She works in a bank).
2W angielskim potrzebny jest podmiot
W niektórych językach można pominąć podmiot, bo końcówka czasownika pokazuje, kto to jest. Tak jest w polskim: „Jestem zmęczony”, „Mieszka w Krakowie”. W angielskim prawie każde zdanie potrzebuje podmiotu. Gdy mówimy o pogodzie, godzinie, dniach i odległości, nie ma prawdziwej osoby ani rzeczy, dlatego używamy it jako „pustego” podmiotu (po polsku: „Pada”, „Jest zimno”).
| Sytuacja | Przykład |
|---|---|
| pogoda | It is raining. It's cold today. |
| godzina | It's seven o'clock. |
| dni i daty | It's Monday. It's the 3rd of June. |
| odległość | It's two kilometres to the station. |
| opinie o sytuacji | It's nice to meet you. It's easy. |
- ✗
Is raining.
Brak podmiotu.
- ✓
It is raining.
- ✗
Is a big city.
Które miasto? Potrzebujemy podmiotu.
- ✓
It is a big city. / London is a big city.
- ✗
Where is Tom? — Is at home.
- ✓
Where is Tom? — He is at home.
3Przymiotniki: przed rzeczownikiem lub po be
Przymiotniki opisują rzeczowniki: big, old, beautiful, red. W angielskim przymiotnik ma dwa zwykłe miejsca. Stoi przed rzeczownikiem (a red car) albo po czasowniku be (The car is red). Przymiotnik nigdy nie stoi po rzeczowniku — nawet jeśli po polsku czasem tak mówimy („samochód czerwony”).
| Przed rzeczownikiem | Po be |
|---|---|
| a big house | The house is big. |
| an old man | He is old. |
| cold water | The water is cold. |
| a beautiful city | Paris is beautiful. |
| happy children | The children are happy. |
4Przymiotniki nie mają liczby mnogiej
W wielu językach przymiotnik zmienia się w liczbie mnogiej albo w zależności od rodzaju. Tak jest w polskim: nowy dom, nowa książka, nowe książki. W angielskim przymiotnik nigdy się nie zmienia: jest taki sam dla jednej rzeczy i dla wielu rzeczy, dla mężczyzny i dla kobiety. Tylko rzeczownik dostaje końcówkę liczby mnogiej -s.
| Jeden | Wiele |
|---|---|
| a new book | two new books |
| a small dog | three small dogs |
| an expensive car | expensive cars |
| He is tall. | They are tall. |
5Very + przymiotnik
Very wzmacnia przymiotnik. Zawsze stoi bezpośrednio przed przymiotnikiem: very + przymiotnik. Jeśli po nim jest rzeczownik, kolejność to a/an + very + przymiotnik + rzeczownik. Nie używamy very z czasownikiem: przy czasownikach używamy very much na końcu zdania.
- ✓
The film is very good.
- ✓
It's a very small flat.
- ✓
She's a very good cook.
- ✓
I'm very hungry. Let's eat!
- ✗
It is good very.
very stoi przed przymiotnikiem.
- ✗
I very like football.
Z czasownikiem: I like football very much. Polskie „Bardzo lubię piłkę nożną” nie przekłada się słowo w słowo.
6Miejsce przed czasem
Często na końcu zdania jest określenie miejsca (gdzie?) i czasu (kiedy?). Zwykła kolejność to: czasownik + dopełnienie + miejsce + czas. Łatwo to zapamiętać: najpierw powiedz gdzie, potem kiedy. Określenie czasu może też stać na samym początku zdania, ale nie między czasownikiem a dopełnieniem.
| Podmiot + czasownik (+ dopełnienie) | Miejsce | Czas |
|---|---|---|
| I go | to school | every day. |
| We have lunch | at home | on Sundays. |
| She meets her friends | in the park | after school. |
| They play football | in the garden | at the weekend. |
- ✗
I go every day to school.
Miejsce przed czasem.
- ✓
I go to school every day.
- ✓
Every day I go to school.
Czas na początku zdania też jest poprawny.
- ✗
I every day go to school.
Określenie czasu nie stoi między podmiotem a czasownikiem (choć po polsku mówimy „Codziennie chodzę do szkoły” albo „Ja codziennie chodzę…”).
7Przysłówki częstotliwości: always, usually, never
Przysłówki częstotliwości mówią nam, jak często coś się dzieje: always, usually, often, sometimes, rarely, never. Ich miejsce zależy od czasownika. Stoją przed zwykłym czasownikiem (I always get up early), ale po czasowniku be (I am always tired).
| Ze zwykłym czasownikiem: przed nim | Z be: po nim |
|---|---|
| I always walk to work. | I'm always on time. |
| She usually has tea. | She's usually at home in the evening. |
| We often eat pasta. | We're often busy. |
| They never watch TV. | They're never late. |
W przeczeniach i pytaniach z do/does przysłówek stoi przed czasownikiem głównym: I don't often go out. Do you usually walk to school? Sometimes jest wyjątkowe: może stać także na początku lub na końcu zdania: Sometimes I cook. I cook sometimes.
8Przeczenia
W zdaniu przeczącym słowo not (lub n't) stoi po czasowniku be albo po czasownikach posiłkowych do i does. Przy do/does po nich stoi czasownik główny w formie podstawowej. Reszta zdania zachowuje zwykły szyk. Uwaga: po polsku wystarczy „nie” przed czasownikiem („Nie lubię ryb”), a po angielsku przy zwykłych czasownikach potrzebny jest jeszcze do/does.
| Czasownik | Szyk w przeczeniu | Przykład |
|---|---|---|
| be | podmiot + am / is / are + not | She isn't at home. |
| inne czasowniki | podmiot + do / does + not + czasownik | I don't like fish. |
| inne czasowniki (he, she, it) | podmiot + does + not + czasownik | He doesn't drive a car. |
9Pytania: szyk się zmienia
W pytaniach szyk jest inny niż w zdaniach twierdzących. Przy be stawiamy czasownik przed podmiotem: You are tired → Are you tired? Przy innych czasownikach stawiamy do lub does przed podmiotem, a czasownik główny zostaje po nim. Słowo pytające (what, where, when…) stoi na samym początku. Po polsku często wystarczy zmienić intonację albo dodać „czy” — w angielskim trzeba zmienić szyk.
| Typ | Szyk w pytaniu | Przykład |
|---|---|---|
| be: tak/nie | be + podmiot + …? | Is she a teacher? |
| be: wh- | słowo pytające + be + podmiot? | Where is she? |
| inne czasowniki: tak/nie | do / does + podmiot + czasownik? | Do you like tea? |
| inne czasowniki: wh- | słowo pytające + do / does + podmiot + czasownik? | What does he eat? |
10Budujemy zdanie krok po kroku
Zbudujmy jedno zdanie, dodając po jednej części. Zobacz, jak każda nowa część trafia na swoje miejsce. Podmiot i czasownik stoją razem na początku; przymiotnik stoi przed swoim rzeczownikiem; przysłówek częstotliwości stoi przed czasownikiem; miejsce i czas są na końcu.
| Krok | Zdanie |
|---|---|
| podmiot + czasownik | My sister drinks. |
| + dopełnienie | My sister drinks coffee. |
| + przymiotnik | My sister drinks black coffee. |
| + przysłówek częstotliwości | My sister always drinks black coffee. |
| + miejsce | My sister always drinks black coffee at work. |
| + czas | My sister always drinks black coffee at work in the morning. |
To samo zdanie jako przeczenie i pytanie
| Forma | Zdanie |
|---|---|
| przeczenie | My sister doesn't drink black coffee at work. |
| pytanie tak/nie | Does your sister drink black coffee at work? |
| pytanie wh- | What does your sister drink at work? |