1Cấu trúc: if + past perfect, would have + quá khứ phân từ
Câu điều kiện loại 3 có hai vế. Mệnh đề if (điều kiện) dùng thì Past Perfect: had + quá khứ phân từ. Mệnh đề chính (kết quả) dùng would have + quá khứ phân từ. Cả hai vế đều nói về quá khứ và đều là tưởng tượng: chúng mô tả điều ngược lại với những gì đã thực sự xảy ra. Dạng động từ giống nhau cho mọi ngôi — I, you, she, they — nên bạn không phải lo về đuôi động từ. Khó khăn duy nhất là nhớ quá khứ phân từ của các động từ bất quy tắc (gone, seen, known, taken, written, forgotten).
| Câu điều kiện loại 3 | Điều đã thực sự xảy ra |
|---|---|
| If I had known you were ill, I would have visited you. | Tôi đã không biết, nên tôi đã không đến thăm bạn. |
| If she had left earlier, she would have caught the train. | Cô ấy đi muộn và bị lỡ chuyến tàu. |
| If they had saved more money, they would have bought a bigger flat. | Họ đã không tiết kiệm đủ, nên họ mua một căn hộ nhỏ. |
| If it hadn't rained, we would have had a picnic. | Trời mưa, nên chúng tôi đã không đi dã ngoại. |
| If you hadn't reminded me, I would have forgotten her birthday. | Bạn đã nhắc tôi, nên tôi đã nhớ. |
Hãy để ý cách câu điều kiện loại 3 "lật ngược" thực tế. Động từ ở dạng khẳng định trong câu có nghĩa là hành động đó đã không xảy ra trên thực tế (If I had known = tôi đã không biết). Động từ ở dạng phủ định có nghĩa là hành động đó đã thực sự xảy ra (If you hadn't reminded me = bạn đã nhắc tôi). Đây là một cách hữu ích để kiểm tra xem bạn đã hiểu đúng chưa: hãy luôn tự hỏi: "Vậy thực tế đã xảy ra chuyện gì?"
2Trật tự mệnh đề và dấu phẩy
Giống như các loại câu điều kiện khác, hai mệnh đề có thể đứng theo thứ tự nào cũng được. Nghĩa không thay đổi. Khi mệnh đề if đứng trước, chúng ta thường đặt dấu phẩy sau nó. Khi mệnh đề chính đứng trước, chúng ta thường không dùng dấu phẩy. Bắt đầu bằng mệnh đề if sẽ nhấn mạnh vào điều kiện; bắt đầu bằng kết quả sẽ nhấn mạnh vào điều lẽ ra đã xảy ra.
- ✓
If we had booked a table, we wouldn't have waited so long.
- ✓
We wouldn't have waited so long if we had booked a table.
- ✓
If he had trained harder, he would have won the race.
- ✓
He would have won the race if he had trained harder.
3Dạng rút gọn: 'd là had hay would?
Trong văn nói và văn viết thân mật, cả had và would đều được rút gọn thành 'd. Điều này có nghĩa là một câu điều kiện loại 3 có thể chứa hai dạng 'd mang nghĩa khác nhau: If I'd known, I'd have come. 'd thứ nhất là had; 'd thứ hai là would. Bạn luôn có thể phân biệt chúng bằng cách nhìn vào từ đứng ngay sau.
| Từ đứng sau | 'd nghĩa là | Ví dụ |
|---|---|---|
| một quá khứ phân từ (known, seen, gone) | had | If you'd told me… = If you had told me… |
| have + quá khứ phân từ | would | …I'd have helped. = …I would have helped. |
| một động từ nguyên mẫu (go, be, like) | would | I'd like a coffee. = I would like… |
| better | had | You'd better hurry. = You had better… |
Có một quy tắc đơn giản: trong mệnh đề if, 'd luôn là had, vì would không được dùng ở đó. Trong mệnh đề chính, 'd đi trước have luôn là would. Khi nói nhanh, would have thường được phát âm là /ˈwʊdəv/ hoặc thậm chí /ˈwʊdə/, còn I'd have trở thành /aɪdəv/. Vì cách phát âm này, một số người viết nhầm thành "would of" — cách viết này luôn sai.
- ✓
If she'd asked me, I'd have said yes. (= If she had asked me, I would have said yes.)
- ✓
We'd have missed the bus if we'd stopped for coffee. (= We would have missed… if we had stopped…)
- ✗
I would of called you.
Hãy viết would have (hoặc I'd have), không bao giờ viết would of.
4Dạng phủ định
Một trong hai mệnh đề, hoặc cả hai, đều có thể ở dạng phủ định. Trong mệnh đề if, chúng ta dùng hadn't (had not) + quá khứ phân từ. Trong mệnh đề chính, chúng ta dùng wouldn't have (would not have) + quá khứ phân từ. Khi nói, wouldn't have thường được phát âm là /ˈwʊdntəv/. Hãy nhớ cách "kiểm tra thực tế": dạng phủ định trong câu có nghĩa là một điều gì đó đã thực sự xảy ra ngoài đời.
| Câu | Thực tế |
|---|---|
| If I hadn't missed the bus, I wouldn't have been late. | Tôi đã lỡ xe buýt và tôi đã bị muộn. |
| If she hadn't helped me, I would have failed. | Cô ấy đã giúp tôi và tôi đã thi đỗ. |
| If we had checked the weather, we wouldn't have gone sailing. | Chúng tôi đã không xem thời tiết và đã đi chơi thuyền buồm. |
| If you hadn't shouted, the baby wouldn't have woken up. | Bạn đã hét lên và em bé đã thức giấc. |
5Cách dùng: tiếc nuối, phê bình, nhẹ nhõm và giải thích
Vì câu điều kiện loại 3 nói về một quá khứ không thể thay đổi, chúng ta dùng nó để suy ngẫm về những gì đã xảy ra. Cấu trúc này rất phổ biến khi người ta nói về sai lầm và may rủi. Cùng một cấu trúc có thể diễn tả những cảm xúc khá khác nhau, tùy vào ngữ cảnh và giọng điệu của người nói.
| Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|
| Tiếc nuối (về bản thân) | If I had revised more, I would have passed the exam. |
| Phê bình (người khác) | If you had listened to the instructions, you wouldn't have broken it. |
| Nhẹ nhõm (một điều tồi tệ suýt xảy ra) | If the lifeguard hadn't seen him, he could have drowned. |
| Giải thích một tình huống trong quá khứ | If the shop had been open, I would have bought some milk. |
| Tưởng tượng một câu chuyện cuộc đời khác | If my parents hadn't moved to Leeds, they would never have met. |
- ✓
If I hadn't eaten so much cake, I wouldn't have felt ill.
- ✓
If you had told me the truth, I wouldn't have been so upset.
- ✓
Thank goodness you called! If you hadn't phoned, I would have driven to the wrong address.
- ✓
If the referee had seen the foul, he would have given a penalty.
- ✓
If Alexander Fleming hadn't noticed the mould, penicillin might not have been discovered so early.
6Could have và might have
Trong mệnh đề chính, would have không phải là lựa chọn duy nhất. Chúng ta có thể dùng các động từ khuyết thiếu khác để thay đổi nghĩa. Would have nghĩa là chúng ta chắc chắn về kết quả tưởng tượng. Could have nghĩa là kết quả lẽ ra đã có thể xảy ra, hoặc ai đó lẽ ra đã có thể làm được việc gì. Might have nghĩa là kết quả có thể đã xảy ra nhưng không chắc chắn — có lẽ nó đã xảy ra, có lẽ không.
| Động từ khuyết thiếu | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| would have | kết quả chắc chắn | If I'd had a key, I would have opened the door. |
| could have | có thể xảy ra / có khả năng làm | If I'd had a key, I could have opened the door. |
| might have | có lẽ, không chắc | If I'd had a key, I might have opened the door. |
- ✓
If you had asked me, I could have lent you my bike. (= I would have been able to lend it.)
- ✓
If we had left at six, we might have avoided the traffic. (= perhaps)
- ✓
If she had applied, she could have got the job. She was the best candidate.
- ✓
If it hadn't been so foggy, we might have seen the mountains.
- ✓
If he hadn't been wearing a helmet, he could have been seriously hurt.
7Không dùng if: but for, otherwise và đảo ngữ
Ở trình độ B2, bạn cũng sẽ gặp nghĩa của câu điều kiện loại 3 mà không có từ if. Hữu ích nhất là otherwise (= nếu không thì), but for + danh từ (= if it hadn't been for, "nếu không nhờ / nếu không vì") và, trong tiếng Anh trang trọng, đảo ngữ: chúng ta bỏ if và đặt had trước chủ ngữ. Những cấu trúc này làm cho tiếng Anh của bạn phong phú và nâng cao hơn.
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| otherwise | I set two alarms. Otherwise, I would have overslept. |
| if it hadn't been for + danh từ | If it hadn't been for your help, I would have given up. |
| but for + danh từ (trang trọng) | But for the rain, the match would have finished on time. |
| Had + chủ ngữ + quá khứ phân từ (trang trọng) | Had I known, I would have come earlier. (= If I had known) |
| Hadn't / Had … not (trang trọng) | Had she not called, we would have left. (= If she hadn't called) |
8Tổng quan: câu điều kiện loại 0, 1, 2 và 3
Tiếng Anh có bốn loại câu điều kiện chính. Sự khác nhau giữa chúng nằm ở thời gian và tính thực tế. Câu điều kiện loại 0 và loại 1 nói về những tình huống có thật: những điều luôn đúng hoặc có thể thực sự xảy ra. Câu điều kiện loại 2 và loại 3 nói về những tình huống không có thật, tưởng tượng: loại 2 về hiện tại hoặc tương lai, loại 3 về quá khứ. Một cách hay để chọn đúng loại là tự hỏi hai câu: Khi nào? Có thật hay tưởng tượng?
| Loại | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Loại 0 | if + present simple, present simple | If you heat ice, it melts. |
| Loại 1 | if + present simple, will + động từ nguyên mẫu | If it rains tomorrow, we'll stay at home. |
| Loại 2 | if + past simple, would + động từ nguyên mẫu | If I had more time, I would learn Japanese. |
| Loại 3 | if + past perfect, would have + quá khứ phân từ | If I had had more time, I would have learnt Japanese. |
| Loại | Thời gian | Có thật hay tưởng tượng? |
|---|---|---|
| Loại 0 | luôn luôn / sự thật chung | có thật: sự thật, quy tắc, thói quen |
| Loại 1 | tương lai | có thật: một tình huống có thể xảy ra |
| Loại 2 | hiện tại hoặc tương lai | tưởng tượng hoặc khó xảy ra |
| Loại 3 | quá khứ | tưởng tượng: ngược lại với những gì đã xảy ra |
- ✓
If I see Tom, I'll give him the message. (first — I may really see him)
- ✓
If I saw a ghost, I would scream. (second — imaginary now)
- ✓
If I had seen Tom yesterday, I would have given him the message. (third — I didn't see him)
9Các lỗi thường gặp
Nhiều người học, trong đó có người Việt, thấy câu điều kiện loại 3 khó, vì trong tiếng Việt động từ không bao giờ thay đổi hình thức: cùng một câu "Nếu tôi có tiền thì tôi mua chiếc xe đó" có thể nói về hiện tại hoặc quá khứ, và thời gian chỉ được hiểu qua ngữ cảnh hoặc các từ như "đã", "lúc đó". Trong tiếng Anh, thời gian phải được thể hiện rõ ràng bằng dạng động từ. Dưới đây là những lỗi thường gặp nhất.