1Could: dạng quá khứ của can
Bạn đã biết can dùng để nói về khả năng ở hiện tại: I can speak English. Khi nói về quá khứ, can đổi thành could, và can't đổi thành couldn't. Could là động từ khuyết thiếu (modal verb), giống như can, nên quy tắc cũng giống nhau: một dạng cho mọi ngôi, không thêm -s với he, she và it, không có to sau nó, và động từ chính sau nó ở dạng nguyên mẫu.
| Bây giờ (hiện tại) | Trong quá khứ |
|---|---|
| I can swim. | I could swim when I was five. |
| She can't read yet. | She couldn't read when she was three. |
| Can you speak French? | Could you speak French before you moved to Paris? |
| We can see the mountains. | We could see the mountains from our hotel. |
2Câu khẳng định và phủ định: could / couldn't + động từ nguyên mẫu
Chúng ta dùng could cho khả năng chung trong quá khứ: một việc mà ta biết làm trong một thời gian dài, không chỉ một lần. Chúng ta dùng couldn't cho việc ta không biết làm hoặc không làm được. Dạng phủ định đầy đủ là could not, nhưng khi nói và khi viết thân mật, chúng ta gần như luôn nói couldn't. Chúng ta thường nói rõ điều đó đúng vào lúc nào bằng các cụm từ chỉ thời gian như when I was six, at the age of ten, last year, before hoặc in those days.
| Chủ ngữ | Khẳng định | Phủ định |
|---|---|---|
| I | I could read when I was four. | I couldn't swim until I was ten. |
| you | You could run very fast at school. | You couldn't speak English then. |
| he / she / it | My grandad could play the violin. | Our old dog couldn't see very well. |
| we / they | They could speak three languages. | We couldn't afford a car in those days. |
- ✓
Mozart could play the piano at the age of four.
- ✓
When I was little, I couldn't say the letter r.
- ✓
My mum could dance really well when she was young.
- ✓
Before the internet, people couldn't send emails.
- ✓
Last year I couldn't cook at all. Now I can make pasta and soup!
3Quá khứ cần could, không dùng can
Trong tiếng Việt, động từ không thay đổi theo thời gian: "Hồi năm tuổi tôi biết bơi" và "Bây giờ tôi biết bơi" dùng cùng một từ "biết". Ngữ cảnh cho ta biết thời gian, nên nhiều người học vẫn dùng can cho quá khứ. Trong tiếng Anh, chính động từ phải cho thấy đó là quá khứ. Nếu câu nói về quá khứ (when I was five, last week, yesterday, in 2010), hãy dùng could hoặc couldn't, không dùng can hay can't.
- ✗
I can swim when I was five.
When I was five là quá khứ → could.
- ✓
I could swim when I was five.
- ✗
I can't sleep last night.
Last night là quá khứ → couldn't.
- ✓
I couldn't sleep last night. The neighbours were very noisy.
- ✓
I can swim now, and I could swim when I was five too.
4Câu hỏi và câu trả lời ngắn
Để đặt câu hỏi, hãy đặt could trước chủ ngữ. Chúng ta không dùng did, vì could là động từ khuyết thiếu và tự tạo câu hỏi. Với từ để hỏi (what, where, how, how many…), từ để hỏi đứng đầu. Trong câu trả lời ngắn, chúng ta chỉ dùng chủ ngữ và could hoặc couldn't, không có động từ chính.
| Câu hỏi | Câu trả lời ngắn |
|---|---|
| Could you swim when you were five? | Yes, I could. / No, I couldn't. |
| Could your grandma drive? | Yes, she could. / No, she couldn't. |
| What could you do at the age of three? | I could count to ten and sing songs. |
| How many languages could he speak? | He could speak four. |
5Was / were able to: cấu trúc
Be able to có nghĩa giống như can: có khả năng hoặc có cơ hội làm việc gì. Ở quá khứ, chúng ta dùng was able to với I, he, she và it, và were able to với you, we và they. Hãy cẩn thận: ở đây cần có to trước động từ chính, vì able là tính từ chứ không phải động từ khuyết thiếu. Able được phát âm là /ˈeɪbl/.
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| I / he / she / it was able to + động từ | She was able to fix the bike herself. |
| you / we / they were able to + động từ | We were able to see the whole city from the tower. |
| phủ định: wasn't / weren't able to | I wasn't able to find my keys. |
| câu hỏi: Was / Were + chủ ngữ + able to…? | Were you able to buy the tickets? |
| câu trả lời ngắn | Yes, I was. / No, we weren't. |
6Làm được một việc vào một dịp cụ thể: dùng was able to, không dùng could
Đây là quy tắc quan trọng nhất của bài này. Could dùng cho khả năng chung: việc ta làm được nhiều lần, trong một thời gian dài. Nhưng khi nói về một tình huống cụ thể trong quá khứ, khi việc đó khó và ta đã làm được, chúng ta không dùng could trong câu khẳng định. Chúng ta dùng was / were able to hoặc managed to (managed to = đã làm được, nhưng không dễ dàng).
| Khả năng chung (nhiều lần) | Làm được vào một dịp cụ thể |
|---|---|
| I could swim well when I was ten. | The sea was rough, but I was able to swim back to the beach. |
| My dad could fix almost anything. | Yesterday my dad managed to fix the old radio. |
| She could run fast. | She was able to catch the bus because she ran fast. |
| They could speak good English. | They were able to ask for directions in English. |
- ✓
The exam was difficult, but I was able to answer all the questions.
- ✓
The door was stuck, but we managed to open it.
- ✓
After two hours, Leo was able to solve the puzzle.
- ✗
The exam was difficult, but I could answer all the questions.
Làm được vào một dịp cụ thể → was able to / managed to.
7Trong câu phủ định, couldn't dùng được cho cả hai trường hợp
Quy tắc về một dịp cụ thể chỉ áp dụng cho câu khẳng định. Trong câu phủ định, couldn't đúng cả cho khả năng chung lẫn cho một tình huống cụ thể. Wasn't / weren't able to cũng đúng, nhưng couldn't ngắn hơn và phổ biến hơn trong văn nói.
| Tình huống | Phủ định |
|---|---|
| Khả năng chung | I couldn't swim until I was eight. |
| Một dịp cụ thể | I couldn't find my keys this morning. / I wasn't able to find my keys this morning. |
| Một dịp cụ thể | We couldn't get tickets for the concert. It was sold out. |
| Một dịp cụ thể | Sofia wasn't able to come to the party because she was ill. |
- ✓
It was very foggy, so we couldn't see the road.
- ✓
I tried to call you, but I couldn't get through.
- ✓
The box was too heavy. Ben wasn't able to lift it.
8Could + see, hear, smell, understand, remember
Quy tắc trên có một ngoại lệ quan trọng. Với các động từ chỉ giác quan (see, hear, smell, taste, feel) và với understand và remember, chúng ta dùng could kể cả khi nói về một dịp cụ thể. Cách dùng này rất phổ biến: From my window I could see the sea. Tất nhiên, với những động từ này chúng ta cũng nói couldn't: I couldn't hear you.
- ✓
From the top of the hill we could see the whole town.
- ✓
The music was so loud that I couldn't hear you.
- ✓
I could smell fresh bread when I walked past the bakery.
- ✓
The teacher spoke slowly, so I could understand everything.
- ✓
Could you hear the fireworks last night?
- ✓
I could remember all the words in the test.
9Khả năng trong tương lai: will be able to
Can không có dạng tương lai: chúng ta không thể nói will can. Để nói về một khả năng mới hoặc một điều có thể xảy ra trong tương lai, chúng ta dùng will be able to (dạng rút gọn 'll be able to). Dạng phủ định là won't be able to. Chúng ta thường dùng nó cho những kỹ năng mình đang học.
- ✓
After this course, you'll be able to order food in English.
- ✓
One day I will be able to play this song on the guitar.
- ✓
Sorry, I won't be able to come on Saturday. I'm visiting my grandparents.
- ✓
Will we be able to see the stars tonight? — Yes, if it isn't cloudy.
10Could không phải lúc nào cũng chỉ quá khứ
Hãy cẩn thận: could còn có những cách dùng khác, và trong những cách dùng đó nó nói về hiện tại hoặc tương lai, không phải quá khứ. Nó là dạng lịch sự của can trong lời nhờ vả (Could you help me?), và chúng ta dùng nó để nêu ý tưởng hoặc gợi ý (We could go to the beach tomorrow). Ngữ cảnh giúp bạn hiểu nghĩa.
| Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|
| Khả năng trong quá khứ | I could read when I was four. |
| Lời nhờ vả lịch sự (hiện tại) | Could you pass the salt, please? |
| Xin phép (hiện tại) | Could I use your phone? |
| Một gợi ý hoặc một ý tưởng | We could have a picnic on Sunday. |