1Biçimler
Her şahıs zamirinin bir dönüşlü biçimi vardır. Tekilde -self, çoğulda -selves ekleriz. you için iki biçim olduğuna dikkat edin: bir kişiyle konuşurken yourself, iki ya da daha fazla kişiyle konuşurken yourselves.
| Özne zamiri | Dönüşlülük zamiri |
|---|---|
| I | myself |
| you (bir kişi) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (birden fazla kişi) | yourselves |
| they | themselves |
| one (resmî) | oneself |
Kelimenin ilk bölümüne dikkatle bakın. Bazı biçimler iyelik sıfatını kullanır (myself, yourself, ourselves), bazıları ise nesne zamirini (himself, themselves). Öğrencilerin he ve they ile sık sık hata yapmasının nedeni budur.
21. kullanım: özne ve nesne aynı kişidir
Dönüşlülük zamirlerinin ana kullanımı, eylemi yapan kişinin aynı zamanda eylemden etkilenen kişi olduğu durumlardır. Karşılaştırın: Tom hurt him (Tom başka birini incitti) ve Tom hurt himself (Tom kendini incitti). Dönüşlülük zamiri olmadan cümle başka birinden söz eder.
| Nesne başka bir kişi | Nesne aynı kişi |
|---|---|
| She looked at her in the photo. (başka bir kadın) | She looked at herself in the mirror. |
| I cut him a piece of cake. | I cut myself with a knife. Ouch! |
| They introduced us to the teacher. | They introduced themselves to the teacher. |
| He taught me to play chess. | He taught himself to play chess. |
- ✓
Be careful with that knife! Don't cut yourself.
- ✓
The cat is washing itself.
- ✓
I burnt myself on the oven.
- ✓
Did you two hurt yourselves?
- ✓
Mia blamed herself for the mistake.
- ✓
We introduced ourselves to our new neighbours.
32. kullanım: vurgu — I did it myself
Dönüşlülük zamirini vurgu için de kullanabiliriz — "bu kişi, başkası değil" ya da "yardım almadan" demek için. Türkçedeki "kendim yaptım", "müdürün kendisi geldi" gibi. Burada dönüşlülük zamiri nesne değildir; onu çıkarabiliriz ve cümle yine doğru olur, ama daha az güçlüdür. Genellikle cümlenin sonunda ya da ismin hemen arkasında gelir.
- ✓
I made this cake myself.
Kimse bana yardım etmedi.
- ✓
Did you paint your room yourself?
- ✓
The headteacher herself came to congratulate us.
Okul müdürü, önemli bir kişi — bir yardımcısı değil.
- ✓
The town itself is small, but the countryside around it is beautiful.
- ✓
We built the treehouse ourselves.
- ✓
Don't ask me — ask Ben himself.
4by myself = tek başına
by + dönüşlülük zamiri ifadesi "tek başına, yalnız" ya da "yardım almadan" anlamına gelir. Gündelik İngilizcede çok yaygındır. Aynı anlamda on my own, on your own vb. de diyebiliriz.
| by + dönüşlülük zamiri | Anlamı |
|---|---|
| She lives by herself. | Yalnız yaşıyor. |
| I don't like going to the cinema by myself. | Sinemaya yalnız gitmeyi sevmiyorum. |
| Can you carry it by yourself? | Onu yardım almadan taşıyabilir misin? |
| The children made breakfast by themselves. | Kahvaltıyı hiç yardım almadan hazırladılar. |
| Did you do this puzzle on your own? | by yourself ile aynı. |
5İngilizcede dönüşlü OLMAYAN fiiller
Birçok dilde (Türkçe dahil) pek çok fiil dönüşlüdür: yıkanmak, giyinmek, dinlenmek; ayrıca "kendimi iyi hissediyorum" gibi ifadeler. İngilizcede bu fiillerin çoğu dönüşlülük zamiriyle KULLANILMAZ. Bu, Türkçe konuşanların en sık yaptığı hatalardan biridir. Bu fiilleri -self olmadan öğrenin:
| Doğru | Doğal değil |
|---|---|
| Sit down and relax. | ✗ Relax yourself. |
| I feel tired. | ✗ I feel myself tired. |
| Let's meet at six. | ✗ Let's meet ourselves. |
| Hurry up! We're late. | ✗ Hurry yourself up. |
| I can't concentrate. | ✗ I can't concentrate myself. |
| I remember that day. | ✗ I remember myself that day. |
| Don't worry. | ✗ Don't worry yourself. |
| She got up at seven. | ✗ She got herself up at seven. |
Günlük rutin fiilleri — wash, shave, dress, change — genellikle dönüşlülük zamiri OLMADAN kullanılır. Türkçede "yıkandım, giyindim" deriz, ama İngilizcede myself eklemeyiz. Dönüşlülük zamirini yalnızca bunun zor ya da özel bir şey olduğunu göstermek istediğimizde kullanırız; örneğin küçük bir çocuk ya da hasta biri için.
- ✓
I got up, washed and got dressed.
Normal günlük rutin — myself yok.
- ✓
He shaves every morning.
- ✓
I need to change before the party.
- ✓
My little brother is only three, but he can dress himself now.
Dönüşlülük zamiri bunun yeni bir beceri olduğunu gösterir.
6Kullanışlı ifadeler: enjoy yourself, help yourself
Dönüşlülük zamirli bazı ifadeler çok yaygındır ve kalıp hâlinde kullanılır. Enjoy genellikle bir nesne ister: bir şeyden keyif alırız (enjoy something) ya da eğleniriz (enjoy ourselves). Sadece I enjoyed diyemeyiz. Help yourself, sormadan yiyecek ya da içecek almaya yönelik samimi bir davettir (Türkçedeki "Buyurun, alın" gibi).
| İfade | Anlamı ve örnek |
|---|---|
| enjoy yourself | iyi vakit geçirmek, eğlenmek: Enjoy yourselves at the party! |
| help yourself (to…) | istediğini almak: Help yourself to sandwiches. |
| make yourself at home | rahat etmek, benim evimde kendini rahat hissetmek ("Kendi evinizdeymiş gibi rahat olun"): Come in and make yourself at home. |
| behave yourself | uslu durmak (çoğunlukla çocuklara): Behave yourselves, you two! |
| look after yourself | sağlığına dikkat etmek: Look after yourself! |
| talk to yourself | kimse dinlemiyorken konuşmak, kendi kendine konuşmak: He often talks to himself. |
7each other ve themselves
each other dönüşlülük zamirinden farklıdır. Eylemin iki ya da daha fazla kişi arasında karşılıklı olduğunu gösterir: A bunu B'ye yapar, B de A'ya. Türkçedeki "birbirini, birbirine" gibidir. Dönüşlülük zamiri ise her kişinin eylemi kendine yaptığını gösterir. one another, each other ile aynı anlama gelir ama daha resmîdir.
| themselves / ourselves | each other |
|---|---|
| Tom and Lisa looked at themselves in the mirror. (Tom kendine baktı, Lisa da kendine baktı.) | Tom and Lisa looked at each other. (Tom Lisa'ya baktı, Lisa da Tom'a baktı.) |
| They bought themselves new shoes. | They bought each other birthday presents. |
| We introduced ourselves to the class. | We introduced each other to our parents. |
- ✓
My best friend and I phone each other every day.
- ✓
The two teams shook hands and congratulated each other.
- ✓
Do you and your sister help each other with homework?
- ✓
They've known each other since primary school.
- ✓
We write to each other in English.
8Dönüşlülük zamiri mi, nesne zamiri mi?
Nesne başka bir kişiyse dönüşlülük zamiri kullanmayın; onu cümlenin öznesi olarak da kullanmayın. Resmî ya da kibar İngilizcede bazı insanlar me yerine myself kullanır (Please contact myself), ama bu standart dil bilgisine göre doğru değildir — me kullanın.
- ✓
My brother and I went to the concert.
- ✗
My brother and myself went to the concert.
Özne → myself değil, I.
- ✓
Please send the form to me.
- ✗
Please send the form to myself.
Özne you, nesne me → me.
- ✓
She invited Tom and me.