1Üç okunuş
| Ses | Şundan sonra… | Örnekler |
|---|---|---|
| /t/ | ötümsüz sesler: /p/, /k/, /f/, /s/, /ʃ/, /tʃ/, /θ/ | stopped, walked, laughed, kissed, washed, watched |
| /d/ | ötümlü sesler ve bütün ünlüler | lived, played, cleaned, called, tried, opened |
| /ɪd/ | yalnızca /t/ ve /d/ | wanted, started, needed, decided, visited |
-s ekinin nasıl okunduğunu öğrendiyseniz (cats /s/, dogs /z/, buses /ɪz/), bu size tanıdık gelecektir. Mantık tamamen aynıdır: ötümsüz bir sesten sonra ötümsüz bir ek, ötümlü bir sesten sonra ötümlü bir ek gelir, eke çok benzeyen bir sesten sonra ise fazladan bir ünlü eklenir. Türkçede de benzer bir kural vardır: "fıstıkçı şahap" harflerinden (ç, f, h, k, p, s, ş, t) sonra -dı eki -tı olur: geldim, ama konuştum, kaptım.
2Ötümlü ve ötümsüz sesler
İngilizce ünsüzlerin çoğu çiftler hâlindedir. Her çiftte ağzınız, dudaklarınız ve diliniz aynı konumdadır. Fark sesinizdedir. Ötümsüz bir seste yalnızca hava vardır. Ötümlü bir seste ise boğazınız titrer. Parmaklarınızı boğazınıza koyun ve önce uzun bir ssss, sonra uzun bir zzzz söyleyin: zzzz'de titreşimi hissediyor musunuz? Türkçede de aynı çiftler vardır (p–b, t–d, k–g, f–v, s–z, ş–j, ç–c).
| Ötümsüz (yalnızca hava) | Ötümlü (boğaz titrer) |
|---|---|
| /p/ — hope | /b/ — rob |
| /t/ — wait | /d/ — need |
| /k/ — cook | /ɡ/ — hug |
| /f/ — laugh | /v/ — live |
| /s/ — dance | /z/ — close |
| /ʃ/ — wash | /ʒ/ — (fiillerin sonunda nadirdir) |
| /tʃ/ — watch | /dʒ/ — change |
| — | /m/, /n/, /l/, /r/ ve bütün ünlüler — climb, clean, call, play |
3Ötümsüz seslerden sonra /t/
Bir fiil ötümsüz bir sesle bittiğinde -ed kısa bir /t/ gibi okunur. Ünlü eklemeyiz, hece de eklemeyiz. /t/ hızlı ve hafiftir, kelimenin en sonundadır.
| Son ses | Örnekler |
|---|---|
| /p/ | stopped /stɒpt/, hoped /həʊpt/, helped /helpt/, shopped |
| /k/ | walked /wɔːkt/, cooked /kʊkt/, liked /laɪkt/, asked /ɑːskt/ |
| /f/ | laughed /lɑːft/, coughed /kɒft/ |
| /s/ | kissed /kɪst/, missed /mɪst/, danced /dɑːnst/, fixed /fɪkst/ |
| /ʃ/ | washed /wɒʃt/, finished /ˈfɪnɪʃt/, pushed /pʊʃt/ |
| /tʃ/ | watched /wɒtʃt/, touched /tʌtʃt/ |
- ✓
I walked /t/ to school and helped /t/ my teacher.
- ✓
She washed /t/ her hair and watched /t/ TV.
- ✓
We missed /t/ the bus, so we laughed /t/ and waited /ɪd/ for the next one.
4Ötümlü seslerden ve ünlülerden sonra /d/
Bir fiil ötümlü bir ünsüzle ya da bir ünlü sesle bittiğinde -ed /d/ gibi okunur. Bu, en yaygın okunuştur. Yine fazladan hece yoktur: played, tıpkı play gibi tek hecedir.
| Son ses | Örnekler |
|---|---|
| /b/ | robbed /rɒbd/, climbed /klaɪmd/ |
| /ɡ/ | hugged /hʌɡd/, jogged /dʒɒɡd/ |
| /v/ | lived /lɪvd/, loved /lʌvd/, arrived /əˈraɪvd/ |
| /z/ | closed /kləʊzd/, used /juːzd/, surprised |
| /dʒ/ | changed /tʃeɪndʒd/, arranged |
| /m/, /n/ | cleaned /kliːnd/, opened /ˈəʊpənd/, rained /reɪnd/ |
| /l/ | called /kɔːld/, smiled /smaɪld/, travelled /ˈtrævəld/ |
| bir ünlü | played /pleɪd/, stayed, tried /traɪd/, studied /ˈstʌdid/, enjoyed |
- ✓
It rained /d/ all day, so we stayed /d/ at home.
- ✓
My mum called /d/ and I answered /d/ the phone.
- ✓
They cleaned /d/ the flat and opened /d/ all the windows.
5/ɪd/: /t/ ve /d/'den sonra fazladan bir hece
Yalnızca /t/ ya da /d/ sesiyle biten fiiller fazladan bir hece alır: /ɪd/. Kelime bir hece uzar. -ed'deki e'yi duyabileceğiniz tek grup budur.
| Fiil | Past Simple | Hece sayısı |
|---|---|---|
| want /wɒnt/ | wanted /ˈwɒntɪd/ | 1 → 2 |
| start /stɑːt/ | started /ˈstɑːtɪd/ | 1 → 2 |
| wait /weɪt/ | waited /ˈweɪtɪd/ | 1 → 2 |
| need /niːd/ | needed /ˈniːdɪd/ | 1 → 2 |
| end /end/ | ended /ˈendɪd/ | 1 → 2 |
| hate /heɪt/ | hated /ˈheɪtɪd/ | 1 → 2 |
| visit /ˈvɪzɪt/ | visited /ˈvɪzɪtɪd/ | 2 → 3 |
| decide /dɪˈsaɪd/ | decided /dɪˈsaɪdɪd/ | 2 → 3 |
| invite /ɪnˈvaɪt/ | invited /ɪnˈvaɪtɪd/ | 2 → 3 |
- ✓
The lesson started /ɪd/ at nine and ended /ɪd/ at ten.
- ✓
We visited /ɪd/ our aunt and she invited /ɪd/ us for lunch.
- ✓
I needed /ɪd/ some help, so I waited /ɪd/ for my dad.
6Büyük hata: fazla hece
Türkçe gibi pek çok dilde yazılan her harf okunur. Bu yüzden öğrenciler -ed'i çoğu zaman her yerde ayrı bir hece gibi okur: "walk-ed", "play-ed", "clean-ed". Bu, İngilizce konuşanlara çok tuhaf gelir ve konuşmanızı yavaş ve zor anlaşılır hâle getirebilir. Heceleri sayın: geçmiş zaman biçimlerinin çoğu, fiilin yalın hâliyle tam olarak aynı sayıda heceye sahiptir.
| Fiil | Hece sayısı | Tipik hata |
|---|---|---|
| walked /wɔːkt/ | 1 | 'walk-ed' (2) |
| played /pleɪd/ | 1 | 'play-ed' (2) |
| cleaned /kliːnd/ | 1 | 'clean-ed' (2) |
| watched /wɒtʃt/ | 1 | 'watch-ed' (2) |
| loved /lʌvd/ | 1 | 'lov-ed' (2) |
| listened /ˈlɪsənd/ | 2 | 'lis-ten-ed' (3) |
| wanted /ˈwɒntɪd/ | 2 | — (burada iki hece doğrudur) |
7Şimdiki zaman mı, geçmiş mi? Minimal çiftler
Bazen şimdiki zaman ile geçmiş zaman arasındaki tek fark, sondaki küçük bir sestir. Bu çiftlerde, olayın ne zaman olduğunu dinleyiciye söyleyen tek şey -ed ekidir. Her çifti önce yavaş, sonra daha hızlı söyleyin ve son sesi net çıkarın.
| Şimdiki zaman | Geçmiş zaman |
|---|---|
| I watch TV. | I watched /t/ TV. |
| We live in Leeds. | We lived /d/ in Leeds. |
| They play tennis. | They played /d/ tennis. |
| I want a dog. | I wanted /ɪd/ a dog. |
| We need help. | We needed /ɪd/ help. |
| I like it. | I liked /t/ it. |
8Birkaç istisna: naked, wicked
Bu dersteki kural fiiller içindir. -ed ile biten az sayıda sıfat, -ed'den önceki ses /t/ ya da /d/ olmasa bile her zaman /ɪd/ ile okunur. A2 düzeyinde bunlara pek ihtiyacınız olmaz, ama bilmekte fayda var.
| Sıfat | Okunuş | Anlamı |
|---|---|---|
| naked | /ˈneɪkɪd/ | çıplak, üzerinde giysi olmayan |
| wicked | /ˈwɪkɪd/ | çok kötü, kötü kalpli (a wicked witch) |
| crooked | /ˈkrʊkɪd/ | düz olmayan, eğri (a crooked line) |