Eenglish-tests.com
A1

Ünlü ve ünsüz sesler

İngilizcede 26 harf ama yaklaşık 44 ses vardır, bu yüzden bir kelimeyi her zaman yazılışından yola çıkarak doğru okuyamayız. Türkçede kelimeler çoğunlukla yazıldığı gibi okunur, İngilizcede ise durum farklıdır. Gerçek sesi göstermek için sözlükler, iki eğik çizgi arasında yazılan IPA (Uluslararası Fonetik Alfabe) adlı özel semboller kullanır: cat /kæt/. Bu derste kısa ve uzun ünlüleri, temel diftongları (tek seste iki ünlü) ve birçok öğrenci için zor olan ünsüzleri öğreneceksiniz: th, w ve v, h ve ng. İngiliz İngilizcesi telaffuzunu kullanıyoruz ve minimal çiftlerle, yani ship ve sheep gibi yalnızca bir sesle birbirinden ayrılan kelimelerle alıştırma yapıyoruz.

1Harfler ve sesler

Harf, yazdığımız şeydir; ses ise söylediğimiz ve duyduğumuz şeydir. İngilizcede bunlar çoğu zaman farklıdır. Bir harfin birçok sesi olabilir: a harfi cat /kæt/, car /kɑː/, name /neɪm/ ve want /wɒnt/ kelimelerinde farklı okunur. Bir sesin de birçok yazılışı olabilir: /iː/ sesi see kelimesinde ee, tea kelimesinde ea, me kelimesinde e, piece kelimesinde ie olarak yazılır.

İşte bu yüzden ses sembollerini öğrenmek çok yararlıdır. Sözlükte yeni bir kelimeye baktığınızda semboller, kelimenin tam olarak nasıl söyleneceğini gösterir. Hepsini bugün öğrenmeniz gerekmez; bu dersteki ünlülerle ve özel ünsüz sembolleriyle başlayın.

KelimeYazılışıSesler
catc-a-t/kæt/ — 3 harf, 3 ses
fishf-i-s-h/fɪʃ/ — 4 harf, 3 ses
knowk-n-o-w/nəʊ/ — 4 harf, 2 ses
nightn-i-g-h-t/naɪt/ — 5 harf, 3 ses
boxb-o-x/bɒks/ — 3 harf, 4 ses

2Kısa ünlüler

Kısa ünlü hızlı ve gevşek söylenir. Ses boyunca ağzınız hareket etmez. İngiliz İngilizcesinde yedi kısa ünlü ses vardır. Kısa ünlülerin sembollerinden sonra nokta yoktur.

SesÖrneklerNasıl çıkarılır?
/ɪ/sit, big, fish, swimkısa ve gevşek, ağız biraz açık
/e/bed, pen, red, friendağız /ɪ/ sesine göre biraz daha açık
/æ/cat, bag, hand, blackağız iyice açık, çene aşağıda
/ʌ/cup, bus, mum, lovekısa, ağız yarı açık, gevşek
/ɒ/hot, dog, shop, whatdudaklar yuvarlak, ağız açık, kısa
/ʊ/book, good, put, lookdudaklar biraz yuvarlak, kısa
/ə/about, teacher, bananaçok kısa ve zayıf (schwa)

Örneklerdeki yazılışa bakın: /ʌ/ sesi u (cup), o (love, mother, son) ya da ou (young) olarak yazılabilir. /ɒ/ sesi çoğu zaman o ile yazılır, ama w'den sonra genellikle a yazarız: what /wɒt/, want /wɒnt/, watch /wɒtʃ/.

  • ✓

    The big fish swims. — /ɪ/

  • ✓

    My red pen is on the bed. — /e/

  • ✓

    The black cat is in the bag. — /æ/

  • ✓

    Mum has a cup of tea on the bus. — /ʌ/

  • ✓

    The dog is hot. — /ɒ/

  • ✓

    Look at this good book. — /ʊ/

3Uzun ünlüler

Uzun ünlüyü söylemek daha uzun sürer ve ağız genellikle daha gergindir. Sembollerde iki nokta ː sesin uzun olduğunu gösterir. Türkçede ünlülerin uzunluğu genellikle anlamı değiştirmez, ama İngilizcede değiştirir. İngiliz İngilizcesinde beş uzun ünlü vardır.

SesÖrneklerNasıl çıkarılır?
/iː/see, tea, green, megülümseyin, dudaklar yana açık, uzun
/ɑː/car, park, father, bathağız iyice açık, doktordaki gibi: 'aah'
/ɔː/door, four, walk, waterdudaklar yuvarlak, uzun
/uː/food, blue, two, schooldudaklar çok yuvarlak, uzun
/ɜː/bird, girl, work, nursedudaklar gevşek, dil ortada, uzun

4Kısa mı, uzun mu? Minimal çiftler

İngilizcede bir ünlünün uzunluğu kelimenin anlamını değiştirebilir. Yalnızca bir sesle birbirinden ayrılan kelimelere minimal çiftler (minimal pairs) denir. Bunlarla alıştırma yapın: kısa kelimeyi hızlı söyleyin, uzun ünlüyü ise gerçekten uzatın. Ship kelimesini uzun ünlüyle söylerseniz insanlar sheep (koyun) duyar!

/ɪ/ mi, /iː/ mi?

Kısa /ɪ/Uzun /iː/
ship /ʃɪp/sheep /ʃiːp/
sit /sɪt/seat /siːt/
live /lɪv/leave /liːv/
hit /hɪt/heat /hiːt/
fill /fɪl/feel /fiːl/

/ʊ/ mu, /uː/ mu?

Kısa /ʊ/Uzun /uː/
full /fʊl/fool /fuːl/
pull /pʊl/pool /puːl/
look /lʊk/Luke /luːk/

/ɒ/ mu, /ɔː/ mu? /æ/ mi, /ɑː/ mı?

KısaUzun
shot /ʃɒt/short /ʃɔːt/
pot /pɒt/port /pɔːt/
hat /hæt/heart /hɑːt/
cat /kæt/cart /kɑːt/

Bazı kısa ünlüler de birbiriyle kolayca karışır. Buradaki fark uzunluk değil, ağzın şeklidir. /æ/ için ağzınızı iyice açın; /e/ için daha az açın; /ʌ/ için ağzınızı gevşek ve yarı açık tutun. Türkçedeki "e" sesi hem /e/'ye hem /æ/'ye benzediği için Türkçe konuşanlar bed ve bad kelimelerini çoğu zaman aynı söyler.

/e//æ//ʌ/
bed /bed/bad /bæd/bud /bʌd/
men /men/man /mæn/—
pen /pen/pan /pæn/—
—cat /kæt/cut /kʌt/
—hat /hæt/hut /hʌt/

5Schwa /ə/: en yaygın ses

/ə/ sesine schwa denir. İngilizcedeki en yaygın ünlü sestir. Çok kısa, zayıf ve gevşektir; küçük ve belirsiz bir 'ı' sesi gibidir. Vurgulu hecede asla kullanılmaz. Zayıf hecelerde görülür ve herhangi bir ünlü harfle yazılabilir.

KelimeTelaffuz
about/əˈbaʊt/
banana/bəˈnɑːnə/
teacher/ˈtiːtʃə/
doctor/ˈdɒktə/
mother/ˈmʌðə/
London/ˈlʌndən/

a, the, to, for ve of gibi küçük kelimeler de cümle içinde genellikle zayıf söylenir ve schwa ile okunur: a cup of tea = /ə ˈkʌp əv ˈtiː/. Her ünlüyü güçlü söylerseniz İngilizceniz yavaş ve doğal olmayan bir şekilde duyulur.

6Diftonglar: tek seste iki ünlü

Diftong, bir ünlüyle başlayıp başka bir ünlüye doğru kayan bir sestir. Ses boyunca ağzınız hareket eder. Örneğin my /aɪ/ kelimesinde ağzınız açık başlar ve neredeyse /ɪ/ konumunda biter. Diftonglar, uzun ünlüler gibi uzundur.

SesÖrnekler
/eɪ/day, name, eight, rain
/aɪ/my, five, night, buy
/ɔɪ/boy, toy, coin, enjoy
/əʊ/go, phone, home, snow
/aʊ/now, house, brown, mouth
/ɪə/here, ear, near, beer
/eə/hair, where, chair, wear

Diftonglar kısa ünlülerle de minimal çiftler oluşturabilir. Karşılaştırın: let /let/ — late /leɪt/, wet /wet/ — wait /weɪt/, not /nɒt/ — note /nəʊt/, hop /hɒp/ — hope /həʊp/. Kelimenin sonundaki okunmayan e, çoğu zaman bir diftongu gösterir.

7Özel sembollü ünsüzler

Ünsüz sembollerinin çoğu normal harflere benzer: /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /f/, /m/, /n/, /l/, /s/, /z/ vb. Ama bazı ünsüz seslerin özel sembolleri vardır. Bunlar önemlidir, çünkü çoğu zaman alışılmadık biçimlerde yazılırlar.

SesÖrneklerYaygın yazılışlar
/ʃ/she, fish, stationsh, ti (-tion içinde)
/tʃ/chair, watch, lunchch, tch
/ʒ/television, usuallys (-ion, -ual önünde)
/dʒ/job, orange, bridgej, g, dge
/j/yes, you, yellowy (ayrıca use /juːz/ kelimesindeki u)
/ŋ/sing, long, thinkng, k önündeki n
/θ/think, three, bathth
/ð/this, mother, withth

Bazı ünsüzler çift hâlinde bulunur: ağız aynı şeyi yapar, ama seslerden biri sesle (gırtlağınız titrer), diğeri yalnızca havayla çıkar. Parmaklarınızı boğazınıza koyun ve önce /s/, sonra /z/ deyin: farkı hissedersiniz.

Yalnızca hava (ötümsüz)Sesle (ötümlü)
/p/ pen/b/ bed
/t/ tea/d/ dog
/k/ cat/ɡ/ go
/f/ fan/v/ van
/s/ sun/z/ zoo
/θ/ think/ð/ this

8th sesleri: /θ/ ve /ð/

th harflerinin iki sesi vardır ve ikisi de birçok öğrenci için zordur, çünkü Türkçe dahil birçok dilde bu sesler yoktur. Bu sesleri çıkarmak için dilinizin ucunu dişlerinizin arasına (ya da üst dişlerinizin hemen arkasına) koyun ve havayı dışarı üfleyin. /θ/ için yalnızca hava kullanın. /ð/ için sesinizi de ekleyin.

/θ/ — yalnızca hava/ð/ — sesle
think /θɪŋk/this /ðɪs/
three /θriː/that /ðæt/
thank you /θæŋk/the /ðə/
Thursday /ˈθɜːzdeɪ/they /ðeɪ/
month /mʌnθ/mother /ˈmʌðə/
bath /bɑːθ/brother /ˈbrʌðə/
mouth /maʊθ/with /wɪð/

Basit bir kural: /ð/ küçük ve çok yaygın kelimelerde (the, this, that, these, those, they, them, there, then) ve mother, father, brother, together gibi kelimelerin ortasında bulunur. /θ/ ise diğer kelimelerin çoğunda, özellikle sayılarda (three, thirteen, thirty, fourth, fifth) ve kelime sonlarında (bath, month, mouth) bulunur.

Öğrenciler th yerine çoğu zaman /s/, /t/, /f/, /z/ ya da /d/ söyler; Türkçe konuşanlar özellikle /t/ ve /d/ der ("tink", "dis"). Bu, kelimeyi değiştirebilir. Şu minimal çiftlerle alıştırma yapın.

th ileth olmadan
think /θɪŋk/sink /sɪŋk/
three /θriː/tree /triː/
thank /θæŋk/tank /tæŋk/
mouth /maʊθ/mouse /maʊs/
they /ðeɪ/day /deɪ/
then /ðen/den /den/

9W ve V

Birçok öğrenci, özellikle Türkçe konuşanlar, /w/ ile /v/ seslerini karıştırır; Türkçede /w/ sesi yoktur. Bu iki ses çok farklı şekillerde çıkarılır. /w/ için dişleriniz hiçbir yere değmez: dudaklarınızı çok yuvarlak ve küçük yapın (/uː/ için olduğu gibi), sonra hızla açın. /v/ için üst dişlerinizi alt dudağınıza koyun ve sesinizi kullanın; dudağınızda bir titreşim hissedersiniz.

/w/ — yuvarlak dudaklar/v/ — diş dudakta
wet /wet/vet /vet/
west /west/vest /vest/
wine /waɪn/vine /vaɪn/
went /went/vent /vent/
  • ✓

    We visit our grandma every weekend.

  • ✓

    The vet is very kind to animals.

  • ✓

    What do you want for dinner? — Vegetables, please.

10H ve ng sesi /ŋ/

/h/ sesi, gözlüğünüzü temizlemek için camlarına hohladığınızda olduğu gibi, yalnızca yumuşak bir nefestir. Bazı öğrenciler bu sesi boğazın arkasından çok güçlü çıkarır; bazıları ise tamamen unutur. İkisi de sorundur, çünkü h anlamı değiştirebilir.

/h/ ile/h/ olmadan
hat /hæt/at /æt/
hair /heə/air /eə/
heat /hiːt/eat /iːt/
hear /hɪə/ear /ɪə/
hand /hænd/and /ænd/

/ŋ/ sesi ağzın arkasında çıkarılır: dilinizin arka kısmı damağınıza değer ve hava burnunuzdan çıkar. Genellikle ng olarak yazılır. Standart İngiliz İngilizcesinde sona bir /ɡ/ sesi eklemeyiz: sing /sɪŋ/ diye okunur, /sɪŋɡ/ değil. Türkçe konuşanlar bu sonda g'yi sık sık okur; dikkat edin. k'den önceki n harfi de /ŋ/ diye okunur: think /θɪŋk/, pink /pɪŋk/.

/n//ŋ/
sin /sɪn/sing /sɪŋ/
thin /θɪn/thing /θɪŋ/
win /wɪn/wing /wɪŋ/
ran /ræn/rang /ræŋ/

11Okunmayan harfler

Birçok İngilizce kelimede yazdığımız ama okumadığımız harfler vardır. Bunlara okunmayan harfler (silent letters) denir. Tarihsel nedenlerle oradadırlar: yüzlerce yıl önce insanlar onları okuyordu. Bugün yalnızca onları hatırlamanız gerekir. İşte en yaygın gruplar.

Okunmayan harfÖrnekler
n'den önceki kknow /nəʊ/, knife /naɪf/, knee /niː/
r'den önceki wwrite /raɪt/, wrong /rɒŋ/
m'den sonraki bclimb /klaɪm/, comb /kəʊm/, thumb /θʌm/
bazı kelimelerde lwalk /wɔːk/, talk /tɔːk/, half /hɑːf/, could /kʊd/
ghnight /naɪt/, daughter /ˈdɔːtə/, eight /eɪt/
bazı kelimelerde tlisten /ˈlɪsən/, castle /ˈkɑːsəl/
bazı kelimelerde hhour /ˈaʊə/, honest /ˈɒnɪst/
sondaki ename /neɪm/, home /həʊm/, love /lʌv/

Ünlü ve ünsüz sesler: testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.