Eenglish-tests.com
C2

Złożone grupy rzeczownikowe

W angielszczyźnie akademickiej, dziennikarskiej i urzędowej dużą część informacji niosą nie czasowniki, lecz długie grupy rzeczownikowe: a recently published government report on child literacy, the first woman to swim the Channel, the people involved in the decision. Złożona grupa rzeczownikowa ma w centrum rzeczownik główny (head), przed którym stoją określenia poprzedzające (pre-modification), a po nim — wyrażenia lub zdania określające (post-modification). Gdy nauczysz się budować takie grupy, twoje teksty staną się zwięźlejsze i bardziej precyzyjne; gdy nauczysz się je rozkładać na części, gęste teksty będą o wiele łatwiejsze w czytaniu. W tej lekcji omówisz po kolei każde miejsce w grupie rzeczownikowej, zasady dotyczące rzeczowników w funkcji określenia i przymiotników złożonych, przyimki, które łączą się z konkretnymi rzeczownikami, przymiotniki stojące po rzeczowniku, zgodność podmiotu z orzeczeniem oraz typowe błędy zaawansowanych uczniów.

1Budowa grupy rzeczownikowej

Każda grupa rzeczownikowa jest zbudowana wokół rzeczownika głównego (head): to on mówi nam, o czym w gruncie rzeczy jest cała grupa. Wszystko inne dodaje informacje o nim. Przed rzeczownikiem głównym znajdziemy określniki (a, the, this, my, several), przysłówki, przymiotniki, imiesłowy i inne rzeczowniki. Po nim — wyrażenia przyimkowe, konstrukcje z nieosobową formą czasownika (-ing, -ed, bezokolicznik z to) oraz zdania względne lub zdania z „that”.

Jedna grupa, pięć miejsc

MiejscePrzykład
określnika
określenie poprzedzające (przysłówek + imiesłów, rzeczownik)recently published government
rzeczownik głównyreport
określenie po rzeczowniku (wyrażenie przyimkowe)on child literacy
określenie po rzeczowniku (konstrukcja z nieosobową formą czasownika)commissioned by the education department

Cała grupa — a recently published government report on child literacy commissioned by the education department — zachowuje się gramatycznie jak jeden rzeczownik. Może być podmiotem, dopełnieniem albo stać po przyimku, a jeśli jest podmiotem, czasownik uzgadniamy z rzeczownikiem głównym (report → is / has).

2Określenia poprzedzające: przymiotniki, imiesłowy i przysłówki

Przed rzeczownikiem głównym angielski dopuszcza przymiotniki (a vivid description), imiesłowy (a sleeping child, a broken promise) oraz połączenia przysłówek + imiesłów (a recently discovered manuscript, a beautifully written novel, a rapidly changing world). Takie grupy przysłówek + imiesłów to jeden z głównych sposobów, w jaki angielski akademicki i dziennikarski skraca całe zdanie względne do dwóch słów.

Zdanie względneOkreślenie poprzedzające
a manuscript which was discovered recentlya recently discovered manuscript
a population which is growing fasta fast-growing population
a scientist who is highly respecteda highly respected scientist
a method that has been tested carefullya carefully tested method
a story that never endsa never-ending story

Sam imiesłów może stać przed rzeczownikiem tylko wtedy, gdy opisuje cechę stałą lub charakterystyczną. Czynność chwilowa, konkretna wymaga określenia po rzeczowniku: „a barking dog” (pies, który szczeka) jest w porządku, ale o jednym zdarzeniu mówimy „the dog barking next door”, a nie ✗ „the next door barking dog”. Podobnie „the stolen car” jest poprawne, ale „the car stolen last night” musi stać po rzeczowniku, bo ma własny okolicznik.

3Rzeczowniki w funkcji określenia: a shoe shop, a government report

Angielski używa rzeczowników do określania innych rzeczowników z niezwykłą swobodą: a garden chair, a train station, a climate scientist, a government report. Pierwszy rzeczownik działa jak przymiotnik (w polskim często odpowiada mu właśnie przymiotnik: „sklep obuwniczy”, „krzesło ogrodowe”) i zwykle stoi w liczbie pojedynczej, nawet gdy znaczenie jest mnogie: a shoe shop sprzedaje wiele butów, a toothbrush czyści wiele zębów. Główny akcent pada zwykle na pierwszy rzeczownik: a SHOE shop, a TRAIN station.

Wyrażenie z of lub zdanieRzeczownik + rzeczownik
a shop that sells shoesa shoe shop
a race for horsesa horse race
a manager responsible for salesa sales manager (stała liczba mnoga)
a shop that sells clothesa clothes shop (clothes nie ma liczby pojedynczej)
a centre for sportsa sports centre (stała liczba mnoga)

Kilka określeń występuje zawsze w liczbie mnogiej — albo dlatego, że w tym znaczeniu słowo nie ma liczby pojedynczej (clothes, arms, goods, customs, savings, glasses), albo ze względu na zwyczaj (sports, sales, careers, a students' union). Ucz się ich jako stałych wyrażeń.

Rzeczowniki w funkcji określenia można układać jeden za drugim, zwłaszcza w nagłówkach i tekstach urzędowych: a city council housing policy review. Takie łańcuchy czytaj od prawej do lewej: to przegląd (review) polityki (policy) dotyczącej mieszkalnictwa (housing), przygotowanej przez radę miasta (city council). Dwa lub trzy rzeczowniki to norma; cztery lub więcej bywają trudne do zrozumienia, więc w jasnym stylu często lepiej rozłożyć część z nich za pomocą przyimków: a review of the city council's housing policy.

4Przymiotniki złożone i łącznik

Dwa lub więcej słów może połączyć się w jedno określenie stojące przed rzeczownikiem. W tej pozycji zwykle łączymy je łącznikiem (dywizem), a połączenie liczebnik + rzeczownik przechodzi w liczbę pojedynczą, bo działa teraz jak przymiotnik: a ten-year-old girl, a five-star hotel, a three-hour journey, a two-week holiday.

Po rzeczowniku (bez łącznika, rzeczownik w liczbie mnogiej)Przed rzeczownikiem (z łącznikiem, rzeczownik w liczbie pojedynczej)
The girl is ten years old.a ten-year-old girl
The journey took three hours.a three-hour journey
The hotel has five stars.a five-star hotel
The walk is six miles long.a six-mile walk
The plan covers the long term.a long-term plan
  • ✓

    a state-of-the-art laboratory

  • ✓

    a well-known author – but – The author is well known.

  • ✓

    a record-breaking season, a heart-warming story, a thought-provoking essay

  • ✓

    a highly qualified teacher

    bez łącznika po przysłówku zakończonym na -ly

  • ✗

    a ten-years-old boy

    W przymiotniku złożonym rzeczownik stoi w liczbie pojedynczej → a ten-year-old boy

5Określenia po rzeczowniku: wyrażenia przyimkowe

Najczęstszym określeniem stojącym po rzeczowniku jest w angielskim wyrażenie przyimkowe: the woman in the blue coat, a book about whales, the road to the coast. Wiele rzeczowników abstrakcyjnych, zwłaszcza utworzonych od czasowników i przymiotników, łączy się ze stałym przyimkiem — i tu błędy popełniają nawet osoby mówiące bardzo płynnie, bo przyimka nie da się przewidzieć, tłumacząc z polskiego („wzrost cen”, „rozwiązanie problemu”).

Rzeczowniki ze stałymi przyimkami

RzeczownikPrzykład
increase / rise / fall / decline / drop ina sharp rise in prices
research / investigation / inquiry / insight intonew research into sleep
demand / need / respect / reason fora growing demand for electric cars
access / solution / approach / attitude toaccess to clean water, a solution to the problem
effect / impact / influence / emphasis onthe impact of screens on children's sleep
knowledge / awareness / understanding ofa deep understanding of music
advantage / benefit ofthe benefits of learning a second language
  • ✓

    There has been a steady increase in the number of cyclists in Bristol.

  • ✓

    Her approach to teaching is calm and patient.

  • ✓

    The effect of the new timetable on pupils' concentration was remarkable.

  • ✗

    the solution of the problem

    A solution to a problem, the answer to a question, the key to success.

  • ✗

    an increase of prices

    In stosujemy przy tym, co rośnie; of podaje wielkość: an increase of 5% in prices.

6Określenia po rzeczowniku: konstrukcje z nieosobową formą czasownika

Zdanie względne po rzeczowniku często można skrócić do konstrukcji z -ing (strona czynna), z -ed (strona bierna) albo z bezokolicznikiem z to. Takie skrócone formy są krótsze i bardziej typowe dla angielszczyzny pisanej.

Pełne zdanie względneKonstrukcja z nieosobową formą czasownika po rzeczowniku
the students who are taking the examthe students taking the exam
the paintings which were shown at the exhibitionthe paintings shown at the exhibition
the first person who arrivedthe first person to arrive
a decision that must be madea decision to be made
a lot of work that we have to doa lot of work to do

Bezokolicznik z to jest szczególnie częsty po liczebnikach porządkowych i stopniu najwyższym (the first, the last, the next, the only, the best): Valentina Tereshkova was the first woman to travel into space. Używamy go też do wyrażenia celu lub obowiązku: a house to let, the books to read before September, a decision to be taken by the board.

  • ✓

    Anyone wishing to attend the lecture should register online.

  • ✓

    The bridge designed by her firm has won several awards.

  • ✓

    She was the only candidate to answer every question.

  • ✗

    The girl won the poetry prize yesterday is my cousin.

    Konkretne, zakończone zdarzenie w przeszłości wymaga pełnego zdania względnego → The girl who won the poetry prize yesterday is my cousin.

7Zdania względne i zdania z „that” po rzeczownikach

Po rzeczowniku mogą stać dwa rodzaje zdań z czasownikiem w formie osobowej — wyglądają podobnie, ale działają inaczej. Zdanie względne opisuje rzeczownik i ma w sobie „lukę” (zaimek zastępuje brakujący element): the news that she told us (she told us the news). Zdanie dopowiadające (appositive / content clause) mówi, jaka jest treść rzeczownika, i jest kompletne samo w sobie: the news that she had won (she had won — niczego nie brakuje).

Zdanie względne (można użyć which)Zdanie dopowiadające (tylko that)
the idea that / which he suggestedthe idea that we should start earlier
the fact that / which he mentionedthe fact that she had never studied music
the rumour that / which is going roundthe rumour that the school will close

Rzeczowniki, po których często stoi zdanie dopowiadające, to m.in. fact, idea, belief, claim, news, hope, fear, suggestion, realisation, evidence, possibility i conclusion. Przy pytaniu zależnym po rzeczowniku używamy of + whether / słowo pytające: the question of whether to continue, the problem of how to pay for it.

  • ✓

    The fact that she had never had a lesson made her performance all the more remarkable.

  • ✓

    There is growing evidence that music helps children learn to read.

  • ✓

    We discussed the question of whether to change the date.

  • ✗

    The fact which she had never studied music surprised us.

    Zdanie dopowiadające łączy się tylko z that.

  • ✗

    The news what she had won spread quickly.

    Po rzeczowniku nigdy nie używamy what → the news that…

8Przymiotniki po rzeczowniku

Większość angielskich przymiotników stoi przed rzeczownikiem, ale niektóre muszą lub mogą stać po nim. Ta pozycja („postpozycja”) jest obowiązkowa po zaimkach złożonych (something, anyone, nothing), częsta przy przymiotnikach z własnym dopełnieniem i normalna w przypadku niewielkiej grupy przymiotników, których znaczenie zmienia się w zależności od pozycji.

SchematPrzykład
po something, anyone, nobody…something interesting, nobody else, anywhere warm
przymiotnik + jego własne dopełnieniea room full of light, a writer famous for her short stories
wymiarya wall two metres high, a baby six weeks old
-able / -ible po stopniu najwyższymthe best hotel available, the earliest date possible
stałe wyrażeniathe president elect, the heir apparent, the Princess Royal, court martial

Pozycja zmienia znaczenie

Przed rzeczownikiemPo rzeczowniku
the present members (= obecni, aktualni)the members present (= ci, którzy są tu teraz)
concerned parents (= zaniepokojeni)the parents concerned (= których to dotyczy, o których mowa)
a responsible person (= rozsądna, godna zaufania)the person responsible (= ta, która to zrobiła / która za to odpowiada)
an involved explanation (= zawiłe)the people involved (= biorący udział)

9Budowanie, rozkładanie i zgodność z czasownikiem

W tekstach akademickich informację często przenosi się ze zdań do grup rzeczownikowych (nominalizacja). Dzięki temu autor może przedstawić cały proces jako jedną „rzecz”, która może być podmiotem zdania. Porównaj: „Prices rose rapidly, and this worried consumers” oraz „The rapid rise in prices worried consumers.” Drugie zdanie jest gęstsze, bardziej oficjalne i bardziej typowe dla raportów.

Oparte na zdaniachOparte na grupie rzeczownikowej
Scientists discovered the virus, and this changed medicine.The discovery of the virus changed medicine.
The way that the city responded to the floods was admirable.The city's response to the floods was admirable.
Because the bridge was closed suddenly, traffic chaos followed.The sudden closure of the bridge led to traffic chaos.

Długie grupy rzeczownikowe tworzą klasyczną pułapkę: czasownik musi zgadzać się z rzeczownikiem głównym, a nie z najbliższym rzeczownikiem. „The results of the survey carried out among teachers were surprising” (rzeczownik główny: results). „The quality of the photos is excellent” (rzeczownik główny: quality). Zwróć też uwagę na parę „the number of students is growing” (rzeczownik główny: number) i „a number of students are absent” (a number of = kilku, więc czasownik w liczbie mnogiej).

10Typowe błędy zaawansowanych uczniów

Polski buduje złożone grupy rzeczownikowe głównie za pomocą końcówek przypadków i łańcuchów dopełniaczy („problem zanieczyszczenia powietrza miast”), dlatego uczniowie nadużywają of, stawiają rzeczowniki w funkcji określenia w liczbie mnogiej i tłumaczą przyimki dosłownie. Kolejnym słabym punktem są przedimki w długich grupach rzeczownikowych — polski ich nie ma, a w angielskim określnik należy do rzeczownika głównego i stoi na samym początku całej grupy.

Złożone grupy rzeczownikowe: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

GameFix the mistake: Complex noun phrasesFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.