1Budowa grupy rzeczownikowej
Każda grupa rzeczownikowa jest zbudowana wokół rzeczownika głównego (head): to on mówi nam, o czym w gruncie rzeczy jest cała grupa. Wszystko inne dodaje informacje o nim. Przed rzeczownikiem głównym znajdziemy określniki (a, the, this, my, several), przysłówki, przymiotniki, imiesłowy i inne rzeczowniki. Po nim — wyrażenia przyimkowe, konstrukcje z nieosobową formą czasownika (-ing, -ed, bezokolicznik z to) oraz zdania względne lub zdania z „that”.
Jedna grupa, pięć miejsc
| Miejsce | Przykład |
|---|---|
| określnik | a |
| określenie poprzedzające (przysłówek + imiesłów, rzeczownik) | recently published government |
| rzeczownik główny | report |
| określenie po rzeczowniku (wyrażenie przyimkowe) | on child literacy |
| określenie po rzeczowniku (konstrukcja z nieosobową formą czasownika) | commissioned by the education department |
Cała grupa — a recently published government report on child literacy commissioned by the education department — zachowuje się gramatycznie jak jeden rzeczownik. Może być podmiotem, dopełnieniem albo stać po przyimku, a jeśli jest podmiotem, czasownik uzgadniamy z rzeczownikiem głównym (report → is / has).
2Określenia poprzedzające: przymiotniki, imiesłowy i przysłówki
Przed rzeczownikiem głównym angielski dopuszcza przymiotniki (a vivid description), imiesłowy (a sleeping child, a broken promise) oraz połączenia przysłówek + imiesłów (a recently discovered manuscript, a beautifully written novel, a rapidly changing world). Takie grupy przysłówek + imiesłów to jeden z głównych sposobów, w jaki angielski akademicki i dziennikarski skraca całe zdanie względne do dwóch słów.
| Zdanie względne | Określenie poprzedzające |
|---|---|
| a manuscript which was discovered recently | a recently discovered manuscript |
| a population which is growing fast | a fast-growing population |
| a scientist who is highly respected | a highly respected scientist |
| a method that has been tested carefully | a carefully tested method |
| a story that never ends | a never-ending story |
Sam imiesłów może stać przed rzeczownikiem tylko wtedy, gdy opisuje cechę stałą lub charakterystyczną. Czynność chwilowa, konkretna wymaga określenia po rzeczowniku: „a barking dog” (pies, który szczeka) jest w porządku, ale o jednym zdarzeniu mówimy „the dog barking next door”, a nie ✗ „the next door barking dog”. Podobnie „the stolen car” jest poprawne, ale „the car stolen last night” musi stać po rzeczowniku, bo ma własny okolicznik.
3Rzeczowniki w funkcji określenia: a shoe shop, a government report
Angielski używa rzeczowników do określania innych rzeczowników z niezwykłą swobodą: a garden chair, a train station, a climate scientist, a government report. Pierwszy rzeczownik działa jak przymiotnik (w polskim często odpowiada mu właśnie przymiotnik: „sklep obuwniczy”, „krzesło ogrodowe”) i zwykle stoi w liczbie pojedynczej, nawet gdy znaczenie jest mnogie: a shoe shop sprzedaje wiele butów, a toothbrush czyści wiele zębów. Główny akcent pada zwykle na pierwszy rzeczownik: a SHOE shop, a TRAIN station.
| Wyrażenie z of lub zdanie | Rzeczownik + rzeczownik |
|---|---|
| a shop that sells shoes | a shoe shop |
| a race for horses | a horse race |
| a manager responsible for sales | a sales manager (stała liczba mnoga) |
| a shop that sells clothes | a clothes shop (clothes nie ma liczby pojedynczej) |
| a centre for sports | a sports centre (stała liczba mnoga) |
Kilka określeń występuje zawsze w liczbie mnogiej — albo dlatego, że w tym znaczeniu słowo nie ma liczby pojedynczej (clothes, arms, goods, customs, savings, glasses), albo ze względu na zwyczaj (sports, sales, careers, a students' union). Ucz się ich jako stałych wyrażeń.
Rzeczowniki w funkcji określenia można układać jeden za drugim, zwłaszcza w nagłówkach i tekstach urzędowych: a city council housing policy review. Takie łańcuchy czytaj od prawej do lewej: to przegląd (review) polityki (policy) dotyczącej mieszkalnictwa (housing), przygotowanej przez radę miasta (city council). Dwa lub trzy rzeczowniki to norma; cztery lub więcej bywają trudne do zrozumienia, więc w jasnym stylu często lepiej rozłożyć część z nich za pomocą przyimków: a review of the city council's housing policy.
4Przymiotniki złożone i łącznik
Dwa lub więcej słów może połączyć się w jedno określenie stojące przed rzeczownikiem. W tej pozycji zwykle łączymy je łącznikiem (dywizem), a połączenie liczebnik + rzeczownik przechodzi w liczbę pojedynczą, bo działa teraz jak przymiotnik: a ten-year-old girl, a five-star hotel, a three-hour journey, a two-week holiday.
| Po rzeczowniku (bez łącznika, rzeczownik w liczbie mnogiej) | Przed rzeczownikiem (z łącznikiem, rzeczownik w liczbie pojedynczej) |
|---|---|
| The girl is ten years old. | a ten-year-old girl |
| The journey took three hours. | a three-hour journey |
| The hotel has five stars. | a five-star hotel |
| The walk is six miles long. | a six-mile walk |
| The plan covers the long term. | a long-term plan |
- ✓
a state-of-the-art laboratory
- ✓
a well-known author – but – The author is well known.
- ✓
a record-breaking season, a heart-warming story, a thought-provoking essay
- ✓
a highly qualified teacher
bez łącznika po przysłówku zakończonym na -ly
- ✗
a ten-years-old boy
W przymiotniku złożonym rzeczownik stoi w liczbie pojedynczej → a ten-year-old boy
5Określenia po rzeczowniku: wyrażenia przyimkowe
Najczęstszym określeniem stojącym po rzeczowniku jest w angielskim wyrażenie przyimkowe: the woman in the blue coat, a book about whales, the road to the coast. Wiele rzeczowników abstrakcyjnych, zwłaszcza utworzonych od czasowników i przymiotników, łączy się ze stałym przyimkiem — i tu błędy popełniają nawet osoby mówiące bardzo płynnie, bo przyimka nie da się przewidzieć, tłumacząc z polskiego („wzrost cen”, „rozwiązanie problemu”).
Rzeczowniki ze stałymi przyimkami
| Rzeczownik | Przykład |
|---|---|
| increase / rise / fall / decline / drop in | a sharp rise in prices |
| research / investigation / inquiry / insight into | new research into sleep |
| demand / need / respect / reason for | a growing demand for electric cars |
| access / solution / approach / attitude to | access to clean water, a solution to the problem |
| effect / impact / influence / emphasis on | the impact of screens on children's sleep |
| knowledge / awareness / understanding of | a deep understanding of music |
| advantage / benefit of | the benefits of learning a second language |
- ✓
There has been a steady increase in the number of cyclists in Bristol.
- ✓
Her approach to teaching is calm and patient.
- ✓
The effect of the new timetable on pupils' concentration was remarkable.
- ✗
the solution of the problem
A solution to a problem, the answer to a question, the key to success.
- ✗
an increase of prices
In stosujemy przy tym, co rośnie; of podaje wielkość: an increase of 5% in prices.
6Określenia po rzeczowniku: konstrukcje z nieosobową formą czasownika
Zdanie względne po rzeczowniku często można skrócić do konstrukcji z -ing (strona czynna), z -ed (strona bierna) albo z bezokolicznikiem z to. Takie skrócone formy są krótsze i bardziej typowe dla angielszczyzny pisanej.
| Pełne zdanie względne | Konstrukcja z nieosobową formą czasownika po rzeczowniku |
|---|---|
| the students who are taking the exam | the students taking the exam |
| the paintings which were shown at the exhibition | the paintings shown at the exhibition |
| the first person who arrived | the first person to arrive |
| a decision that must be made | a decision to be made |
| a lot of work that we have to do | a lot of work to do |
Bezokolicznik z to jest szczególnie częsty po liczebnikach porządkowych i stopniu najwyższym (the first, the last, the next, the only, the best): Valentina Tereshkova was the first woman to travel into space. Używamy go też do wyrażenia celu lub obowiązku: a house to let, the books to read before September, a decision to be taken by the board.
- ✓
Anyone wishing to attend the lecture should register online.
- ✓
The bridge designed by her firm has won several awards.
- ✓
She was the only candidate to answer every question.
- ✗
The girl won the poetry prize yesterday is my cousin.
Konkretne, zakończone zdarzenie w przeszłości wymaga pełnego zdania względnego → The girl who won the poetry prize yesterday is my cousin.
7Zdania względne i zdania z „that” po rzeczownikach
Po rzeczowniku mogą stać dwa rodzaje zdań z czasownikiem w formie osobowej — wyglądają podobnie, ale działają inaczej. Zdanie względne opisuje rzeczownik i ma w sobie „lukę” (zaimek zastępuje brakujący element): the news that she told us (she told us the news). Zdanie dopowiadające (appositive / content clause) mówi, jaka jest treść rzeczownika, i jest kompletne samo w sobie: the news that she had won (she had won — niczego nie brakuje).
| Zdanie względne (można użyć which) | Zdanie dopowiadające (tylko that) |
|---|---|
| the idea that / which he suggested | the idea that we should start earlier |
| the fact that / which he mentioned | the fact that she had never studied music |
| the rumour that / which is going round | the rumour that the school will close |
Rzeczowniki, po których często stoi zdanie dopowiadające, to m.in. fact, idea, belief, claim, news, hope, fear, suggestion, realisation, evidence, possibility i conclusion. Przy pytaniu zależnym po rzeczowniku używamy of + whether / słowo pytające: the question of whether to continue, the problem of how to pay for it.
- ✓
The fact that she had never had a lesson made her performance all the more remarkable.
- ✓
There is growing evidence that music helps children learn to read.
- ✓
We discussed the question of whether to change the date.
- ✗
The fact which she had never studied music surprised us.
Zdanie dopowiadające łączy się tylko z that.
- ✗
The news what she had won spread quickly.
Po rzeczowniku nigdy nie używamy what → the news that…
8Przymiotniki po rzeczowniku
Większość angielskich przymiotników stoi przed rzeczownikiem, ale niektóre muszą lub mogą stać po nim. Ta pozycja („postpozycja”) jest obowiązkowa po zaimkach złożonych (something, anyone, nothing), częsta przy przymiotnikach z własnym dopełnieniem i normalna w przypadku niewielkiej grupy przymiotników, których znaczenie zmienia się w zależności od pozycji.
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| po something, anyone, nobody… | something interesting, nobody else, anywhere warm |
| przymiotnik + jego własne dopełnienie | a room full of light, a writer famous for her short stories |
| wymiary | a wall two metres high, a baby six weeks old |
| -able / -ible po stopniu najwyższym | the best hotel available, the earliest date possible |
| stałe wyrażenia | the president elect, the heir apparent, the Princess Royal, court martial |
Pozycja zmienia znaczenie
| Przed rzeczownikiem | Po rzeczowniku |
|---|---|
| the present members (= obecni, aktualni) | the members present (= ci, którzy są tu teraz) |
| concerned parents (= zaniepokojeni) | the parents concerned (= których to dotyczy, o których mowa) |
| a responsible person (= rozsądna, godna zaufania) | the person responsible (= ta, która to zrobiła / która za to odpowiada) |
| an involved explanation (= zawiłe) | the people involved (= biorący udział) |
9Budowanie, rozkładanie i zgodność z czasownikiem
W tekstach akademickich informację często przenosi się ze zdań do grup rzeczownikowych (nominalizacja). Dzięki temu autor może przedstawić cały proces jako jedną „rzecz”, która może być podmiotem zdania. Porównaj: „Prices rose rapidly, and this worried consumers” oraz „The rapid rise in prices worried consumers.” Drugie zdanie jest gęstsze, bardziej oficjalne i bardziej typowe dla raportów.
| Oparte na zdaniach | Oparte na grupie rzeczownikowej |
|---|---|
| Scientists discovered the virus, and this changed medicine. | The discovery of the virus changed medicine. |
| The way that the city responded to the floods was admirable. | The city's response to the floods was admirable. |
| Because the bridge was closed suddenly, traffic chaos followed. | The sudden closure of the bridge led to traffic chaos. |
Długie grupy rzeczownikowe tworzą klasyczną pułapkę: czasownik musi zgadzać się z rzeczownikiem głównym, a nie z najbliższym rzeczownikiem. „The results of the survey carried out among teachers were surprising” (rzeczownik główny: results). „The quality of the photos is excellent” (rzeczownik główny: quality). Zwróć też uwagę na parę „the number of students is growing” (rzeczownik główny: number) i „a number of students are absent” (a number of = kilku, więc czasownik w liczbie mnogiej).
10Typowe błędy zaawansowanych uczniów
Polski buduje złożone grupy rzeczownikowe głównie za pomocą końcówek przypadków i łańcuchów dopełniaczy („problem zanieczyszczenia powietrza miast”), dlatego uczniowie nadużywają of, stawiają rzeczowniki w funkcji określenia w liczbie mnogiej i tłumaczą przyimki dosłownie. Kolejnym słabym punktem są przedimki w długich grupach rzeczownikowych — polski ich nie ma, a w angielskim określnik należy do rzeczownika głównego i stoi na samym początku całej grupy.